Views: 0
نوسینی ـ هەژار مستەفا
بەشی شەشەم و کۆتایی
🔷لە دوای شکستی سەربازیی بزووتنەوەی سمکۆی شکاک لە هاوینی ساڵی ١٩٢٢دا و لەدەستدانی بنکە سەرەکییەکانی وەک ورمێ و سەڵماس، پەیوەندییە نەتەوەییەکانی نێوان ڕۆژهەڵات و باشووری کوردستان چوونە قۆناغێکی بەکردارەوە.
🔹هاتنی سمکۆی شکاک بۆ باشووری کوردستان و پەنابردنی بۆ لای شێخ مەحمودی حەفید (مەلیکی کوردستان)، تەنها رووداوێکی سیاسی یان سەربازی نەبوو، بەڵکو گوزارشتێکی قووڵ بوو لە “پشتیوانیی نەتەوەیی” و تێپەڕاندنی ئەو سنوورە دەستکردانەی کە زلهێزەکان بەسەر خاکی کوردستاندا سەپاندبوویان.
١. هۆکار و زەمینەی هاتنی سمکۆ بۆ باشووری کوردستان
🔸پاشەکشەی سەربازی (١٩٢٢):
دوای ئەوەی سوپای ئێران بە سەرکردایەتی جەنەراڵ جەهانبانی و بە پاڵپشتی هێزی ئاسمانی و چەکی مۆدێرن هێرشێکی بەرفراوانی کردە سەر قەڵای “چەریق”، هێزەکانی سمکۆ تووشی ناهاوسەنگی بڕی چەک و تەقەمەنی بوونەوە.
🔸دۆزینەوەی قووڵایی ستراتیژی:
سمکۆ بۆ پاراستنی گیانی خۆی و پێشمەرگە باقیوەکانی و داڕشتنەوەی بەرنامەی نوێی خەبات، باشووری کوردستانی وەک هاوپەیمانێکی سروشتی و ناوچەیەکی ئارام هەڵبژارد کە لەژێر دەسەڵاتی حکومەتەکەی شێخ مەحمووددا بوو.
٢. گەیشتنی سمکۆ و شێوازی پێشوازیکردن لێی
🔹پێشوازیی نەتەوەیی و گەرم:
کاتێک سمکۆ و سوارچاکەکانی لە سنوور پەڕینەوە و گەیشتنە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی شێخ مەحموود (بەتایبەت شاری سلێمانی و دەوروبەری)، لەلایەن شێخ مەحمود، سەرۆک عەشیرەتەکان و جەماوەری باشووری کوردستانەوە بە گەرمی و وەک “قارەمانێکی نەتەوەیی” پێشوازیی لێکرا.
🔹هاودەردی و برایەتی: شێخ مەحمودی حەفید هۆشیارییەکی بەرزی نەتەوەیی هەبوو؛ ئەو سەیری سمکۆی نەدەکرد وەک پەناداهێنراوێک یان کەسێکی شکستخواردوو، بەڵکو وەک سەرکردەیەکی هاوسەنگەر پێشوازی لێکرد کە لە سەنگەرێکی تری کوردستانەوە هاتبوو.
٣. ئامانج و ناوەرۆکی کۆبوونەوەکانی نێوان سمکۆ و شێخ مەحموود ، دانیشتن و ڕاوێژەکانی نێوان ئەم دوو سەرکردەیە لەسەر چەند تایتڵێکی سەرەکی ڕاوەستابوو:
🔶تۆکمەکردنی بەرەی هاوبەشی کورد:
🔸هەردوو سەرکردە هاوڕا بوون کە هێزە ناوچەیییەکان (ئێران و عێراقی ژێر هەژموونی بەریتانیا) هاوکاری یەکتر دەکەن بۆ کپکردنەوەی دەنگی کورد، بۆیە پێویستە کوردیش بەرەیەکی یەکگرتووی سەربازی و سیاسی هەبێت.
🔸دیپلۆماسی و داوای مافی نەتەوەیی: تاوتوێکردنی ڕێگەچارەکان بۆ گەیاندنی دەنگی ئازادیخوازیی کورد بە هێزە نێودەوڵەتییەکان، بەتایبەت لە ڕێگەی ناردنی یاداشت بۆ نوێنەرانی بەریتانیا و کۆمەڵەی نەتەوەکان.
🔸پاڵپشتی لۆجستیکی:
شێخ مەحموود هەوڵی دا ئامادەکاری و ئاسانکاری بکات بۆ حەواندنەوەی هێزەکانی سمکۆ تا بتوانن لە کاتی گونجاو بگەڕێنەوە بۆ سەر سنوورەکان.
٤. هەڵوێستی هێزە ئیقلیمی و نێودەوڵەتییەکان (بەریتانیا و ئێران)
هاتنی سمکۆ بۆ باشووری کوردستان ترس و دڵڕاوکێی گەورەی لەلای هەردوو حکومەتی ئێران و بەریتانیا دروست کرد:
🔹فشارەکانی ئێران:
حکومەتی ئێران بە فەرمی داوای لە دەسەڵاتدارانی بەریتانیا لە عێراق کرد کە سمکۆ دەستگیر بکەن یان ڕادەستی ئێرانی بکەنەوە.
🔹پەرچکرداری بەریتانیا:
بەریتانییەکان کە لە شێخ مەحموود و دروستبوونی دەوڵەتێکی کورد خۆیان دەپاراست، پەیوەندی و نزیکبوونەوەی سمکۆ و شێخ مەحموودیان بە “مەترسییەکی گەورە بۆ سەر ئارامیی ناوچەکە” دەبینی. لەرێگەی جۆراوجۆرەوە فشاریان خستە سەر شێخ مەحموود بۆ دوورخستنەوەی سمکۆ.
٥. ئەنجام و گاریگەرییەکانی ئەم سەردانە
🔴 بەهێزبوونی هەستی یەکپارچەیی:
هاتنی سمکۆ بۆ سلێمانی سەلماندی کە دۆزی کورد سنوورە دەستکردەکان ناسڕێتەوە و هەستی هاوپشتیی نەتەوەیی لە ناخی خەڵکدا دروست بوو.
🔵بەرەوپێشچوونی میدیای کورد:
ڕۆژنامەی “ڕۆژی کوردستان” لە سلێمانی، بە بەردەوامی باسی سەروەرییەکانی سمکۆی دەکرد و ڕایدەگەیاند کە شکستی سمکۆ کاتییە و خەبات بەردەوام دەبێت.
⚫قووڵبوونەوەی هەماهەنگی:
ئەم دیدارە بنەمایەکی مێژوویی دامەزراند بۆ پەیوەندییەکانی دواتری نێوان شۆڕشەکانی پارچەکانی کوردستان.
💢دەرەنجام💢
سەردانی سمکۆی شکاک بۆ لای شێخ مەحمودی حەفید، لاپەڕەیەکی پرشنگداری هاوکاریی نەتەوەییە لە مێژووی هاوچەرخی کوردستاندا. ئەم رووداوە نیشانی دا کە سەرکردە هۆشیارەکانی ئەو سەردەمە بڕوایان بەوە بووە کە چارەنووسی کورد لە هەموو پارچەکاندا بە یەکترەوە بەستراوەتەوە. هەرچەندە فشارە سیاسی و سەربازییەکانی بەریتانیا و ئێران ڕێگەیان نەدا ئەم هاوپەیمانییە ببێتە دەوڵەتێکی باڵادەست، بەڵام کاریگەرییە فکری و نەتەوەییەکەی تا ئێستاش لە مێژوودا بە درەوشاوەیی ماوەتەوە.
