Home / بەشی مێژووی كورد / شۆرشی (رەنوو) له رۆژهەڵاتی كوردستان/ ئیلام.

شۆرشی (رەنوو) له رۆژهەڵاتی كوردستان/ ئیلام.

15592551_949072101890284_1337413564_n
نوسینی: حۆسێن مەلێكشایی.
شۆرشی گەورەی خێڵی مەلێكشایی چەمشگزەگ كرمانج لە ئیلام دژی ڕەزا شا پەهلەوی لە ساڵی 1308كۆچی، به سەركردایەتی خێڵی مەلێكشایی و پەیوەندیان لەگەڵ بنەماڵەی بارزانی به سەركردایەتی ئەحمەد بارزانی و شا مەحمەد یاری مەلێكشایی لەو كاتەدا. (1)

كاتێک ڕەزا شا پەهلەوی، شای ئێران بەرەو بەهێزی دەرۆیشت. یەكێک له سیاسەتەكانی ئەوه بوو كه میرنشینەكان و ئەو خێڵانەی كه ناوچەیكی دیاری كراویان له ژێر دەست هەبوو و به شێوەیكی سەربەخۆ بەرێوەیان دەبرد له ناو بەرێت و كۆتاییان پێ بهێنی هەر وەک چۆن میر نشینی (پشتكووه) تێكدا و غلام ڕەزا خان فەیلی رای كرده عێراق ئینجا نۆرەی خێڵی مەلێكشایی هات كە لە گەورەتەرین و بەهێزترین خێڵەكانی شاری ئیلام و رۆژهەلاتی كوردستانن و دەسەڵاتێکی گەورەیان لە ناوچەکە هەبوو. (2)

یەكێک له سەرۆک هۆزەكانی خێڵی گەورەی مەلێكشایی كە (شا مەحمەد یاری) ناسراو بە (شامگە) لە هۆزی نەقی مەلێكشایی چەمشگزەگ کرمانج ، شۆرشێكی بەرپا كرد و هەر خۆی و خێڵكەی سەركردایەتی ئەم شۆرشەیان كرد. و توانی زۆربەی هۆزە كوردیەكانی شاری ئیلام لە رۆژهەلاتی كوردستان یەک بخات و بەشداریان پێ بكات لەم شۆرشە گەورەیە و ئەو خێڵ و هۆزانەی كە بەشداری ئەم شۆرشەیان كرد بریتیی بوون لە (خێڵی میشخاس _ خێڵی ملخەتاوی _ خێڵی عەلی شیروانی بەدره _ خێڵی خزەل _ خێڵی شوهان _ خێڵی دهبالایی _ خێڵی ئەركواز_ هۆزی عالی بەگی _ خێڵی كورد دهلران _ خێڵی پیرانەوەند له ناوچەی دەرەشەهر _ هۆزی قەجەر …..هتد
بەشدار بووانی ئەم شۆرشه زیاتر له چوار هەزار سەربازی كورد دەبوون و زۆربەیان كوردی خێڵی مەلێكشایی بوون.
شاه مەحمەد یاری مەلێكشایی لەم شەرەدا چەكێكی زۆری پێ نەبوو تا بتوانی بەشێوەیكی خێرا هیزەكانی ڕەزا شاه بشكێنی و پێشرەوی بكات هەر بۆیه له رێگای شاری خانەقینەوه له باشوری كوردستان (عیراق) هاوكارێكی سەربازی زۆری كرا له لایەن بارزانیەكانەوه بەسەركردایەتی (ئەحمەد بارزانی) و ئەمەش ئەوە ئەسەلمێنی كه خێڵی مەلێكشایی و شاه مەحمەد یاری پەیوەندیكی زۆر بەهێزیان هەبووه لەگەڵ بارزانیەكاندا. (3) ( 4)
ئەم شۆرشه له شاری ئەركواز مەلێكشایی و شاری حوسێن ئاباد كه پاشان ناوی گۆرا بوو به (ئیلام) دەستی پێكرد و زیاتر له 100 كیلومەتر بەرەو (تونڵ رەنو) بەرەو شاری كرماشان بێشرەویان كرد و توانیان شاری ئیلام ئازاد بکەن.
ئامانجی ئەم پێشرەویه ئەوه بوو تاكو شارە كوردیەكانی (گیلان غەرب _ سومار _ قەسر شیرین _ كرماشان) ئازاد بکەن. خێڵە كوردیەكانی ئەم شارانه له دەستپێكەوه لەگەڵ شۆرشەكه بوون بەڵام هەر وەک سوپای مەلێكشایی و هاوپەیمانەكانیان گەیشتنه ئەم شارانه زۆر له سەرۆک خێڵە كوردیەكانی ئەو ناوچانه خیانەتیان كرد و پشتی شۆرشەكەیان نەگرت. و هاوكات هێزی سوپای ڕەزا شاه زۆر بوو و فرۆكەو و چەكی قورسیان به كار دەهێنا به سەركردایەتی سەرتیب (رەزم ئارا) فەرماندەی سوپای ڕەزا شاه بوو. (5)
له دوای چەند پێكدادانێكی خوێناوی و شەهیدبوونی چەند کوردێک و کوژرانی چەند سەربازێكی نیزامی شورشەكه كۆتایی پێهات و لە لایەن ئێران پارێزگای ئیلام درا به مەلێكشاییەكان و سەرۆكی شۆرشەكه شاه محمد یاری مەلێکشایی بوو بە حاکمی ئیلام و ئینجا سەرۆک خێڵی مەلێکشایی چەمشگزەگ کرمانج میر حاج فەرامەرز ئەسەدی مەلێکشایی بوو بە حاکمی ئیلام، و شاری ئیلام هەر بەدەست كوردان مایەوه. (6) (7)
ئەم شۆرشە هیچی كەمتر نەبوو لە شۆرشە كوردیەكانی دیكەی كوردستان بەڵام ئێمە كەم تەرخەمیمان كردووه و ئاماژەی پێ ناكەین.

سەرچاوەکان:
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1_ رستم رفعتی، انساب شهری و عشایری استان ایلام. ایلام: انتشارات برگ ێ‌ژین، 1386، ص26.
2_ عباس محمدزاده، قیام ایلام در عصر رچا شاه. ایلام: انتشارات زانا: 1389، ص81.
3_ عباس محمدزاده، قیام ایلام در عصر رچا شاه. ایلام: انتشارات زانا: 1389. ص 105.
4_ رستم رفعتی. انساب شهری و عشایری استان ایلام. ایلام: انتشارات برگ ێ‌ژین، ۱۳۸۶، ص 46.
5_ عباس محمدزاده، قیام ایلام در عصر رچا شاه. ایلام: انتشارات زانا: 1389.
6_ رستم رفعتی. انساب شهری و عشایری استان ایلام. ایلام: انتشارات برگ ێ‌ژین، ۱۳۸۶، صص 46-47.
٧_ جعفر خیتال، مجموعه ێ‌را دربارهٔ ساکنین سرزمین پشتکوه ایلام، ایلام: انتشارات فرهنگ

لێدوان له‌ ڕێگای فه‌یس بووك

About didar othman

Check Also

1488105510406

ڕۆڵی عەشیرەتی جاف لە مێژووی هاوچەرخی کورد دا

ڕۆڵی عەشیرەتی جاف لە مێژووی هاوچەرخی کورد دا داگیرکردنی عێراق لەلایەن بەریتانیاوە پاش بەرپابوونی جەنگی …