پێنج شه‌ممه‌ , كانونی دووه‌م 24 2019
Home / بەشی مێژووی كورد / جینۆساید كرنا (بارزانیان) ل ساڵا (1983)ێ‌

جینۆساید كرنا (بارزانیان) ل ساڵا (1983)ێ‌

BHz24jhCAAA_aFr

دلۆڤان هالۆ / زاخۆ

كورتیەك ل دوور عەشیرەتا (بارزانیان) و گوندێ‌ (بارزان)

(بارزان) ناڤێ‌ گوندەكێ‌ یە ل بنێ‌ چیایێ‌ (شیرن) ژبەر ڕۆلێ‌ شێخێن بارزان و تەریقەتا وان، هەمی گوند و ناڤچەیێن (مێرگەسۆر و مزووری باڵا و زێبار و شێروانی و مزووری و دولەمەری و نزاری و هەركی و بەڕۆژی) ڕێكا تەریقەتا وان گرتن و بوونە مرید و توبەدارێن وان.
ئێدی ناڤێ‌ گوندێ‌ (بارزان) بۆ پێناسا عەشیرەتەكێ‌، نوكە بارزانی پارتەكا نەتەوەیی یا باشوورێ‌ كوردستانێ‌ یە، عەشیرەتەكا مەزنن (د بنەڕەت دا خۆ ب نەڤیێ‌ شێخ تاجەددینێ‌ نەخشەبەندێ‌ خالدی دزانن) كو ل ناڤچا بادینان و زێباریان بناڤ و دەنگ ترن.
ل گوڕەیی سەرژمێریا شۆڕەشا ئەیلولێ‌ كو ل دوماهیا ساڵا (1960)ێ‌ هاتیە كرن، هژمارا گوندێن عەشیرەتا بارزان (400) گوندن و ئاكنجی یێن وان گوندان دبنە (400) هزار كەس.

ڤەگوهاستنا (بارزانیان) و ژ ناڤبرنا جه و وارێن وان

ل ساڵا (1975)ێ‌ و پێدا ب دەهان هزار كوردێن بارزانی ئاوارەیی وەڵاتێن توركیا و ئیرانێ‌ بوون، ب دەهان هزارێن دی ژی د پێكولەكا جینۆسایدا بەڕنامە بۆ داڕشتی و ب زۆری ل پایزا ساڵا (1975)ێ‌، هاتنە ڤەگوهاستن بۆ بیابانێن باشوورێ‌ عێراقێ‌ و ل چەندین ئوردیگایێن تایبەت ب (بارزانیان) ڤە ئاكنجی كرن.
پشتی (5) ساڵان و ل ساڵا (1980)ێ‌، دووبارە هاتنە ڤەگوهاستن بۆ ئوردیگایێن ب زۆری یێن (قوشتەپە) ل ئوردیگایێن (قودس) و (قادسیە) ئاكنجی كرن، ئەو بارزانی یێن كو ل گوندان دژیان ل ساڵا (1978)ێ‌، هاتنە ڤەگوهاستن بۆ ئوردیگایێن ب زۆری یێن (دیانا، حەریر، بەحركە، گۆرەتوو، عەسریە…).
بێ‌ هیچ بیانوویەك گوندێن وان وێران كرن و دار و زەڤی یێن تێر بەرهەم و چاندنا وان ژ ناڤبرن و سۆتن، ڤەگوهاستنا وان گوندان نە وەكو یێن تەوەرێن ستراتیژی و نێزیكی چالێن نەفتێ‌ بوون، پشتی ڤەگوهاستنا خەلكێ‌، گوندێن وان ب شۆفەل و (TNT) یان پەقاندن، بیر و كانی و ژێدەرێن ئاڤێ‌ ژ ناڤ دبرن و تژی دكرن، هەتا كو دار و بار و زەڤی و باخچەیێن وان د سۆتن.
هەتا كو ل هندەك جهان ماددێن نەفتێ‌ دكرنە دبن ڕهێن دارێن مەزن ڤە داكو ب ئێكجاری هشك ببن، ب ڤێ‌ چەندێ‌ حكومەتا عێراقێ‌ دڤیا شینوارێن ژیانێ‌ ل وان گوندان نەهێلیت و كارەكێ‌ وەسا بكەت كو وان حەزا ڤەگەڕاندنێ‌ بۆ گوندێن خۆ نە بیت،
گەلەك ژ وان گوندیان ل باشوورێ‌ عێراقێ‌ ل ناڤچەیەكا بیابانا هشك و بێ‌ مفا كو جهێ‌ ژیان و كاری لێ‌ نە بوو، ئاكنجی كرن.

جینۆسایدكرنا (بارزانیان) ل ساڵا (1983)ێ‌

ل (30/7/1983)ێ‌، هژمارەك ژ شێخێن بارزان كو كەسێن نێزیك یێن سەرۆكێ‌ هەرێما كوردستانێ‌ (مەسعود بارزانی) بوون، هاتنە دەستەسەركرن و ڕۆژا پاش تر ئانكو (31/7/1983)ێ‌، ئەڤسەرێن گاردا كۆماری و ئاسایش و سەربازێن حكومەتا عێراقێ‌ و پۆلیسێن جینۆسایدا عێراقێ‌، هەر دوو ئوردیگایێن ب زۆری یێن بارزانیان (قودس و قادسیە) ل (قوشتەپە) دوورپێچ كرن.
ل سپێدەهیەكا زووی، هەر كەسەكێ‌ ژ (7) سالیێ‌ و پێدا ژ ڕەگەزێ‌ نێر، ئەگەر یێ‌ شێت و كێم عەقل و كێم ئەندام و نەخۆش و پەككەڤتی ژی با، هەمی ژ مالێ‌ ڕەڤاندن و دەستەسەركرن و ب زۆری دكرنە د تڕۆمبێلێن تایبەت دا و بەرەڤ جهێن نە دیار دبرن.
ل (10/8/1983)ێ‌، زەلامێن بارزانیان یێن ئوردیگایێن (حەریر، بەحركە، دیانا، گۆرەتوو…) ب هەمان شێوە دەستەسەركرن، ئەڤ پڕۆسە بەردەوام بوو، جارەكا دی ل (1/10/1983)ێ‌، ئەڤ جارە ژ جارێن دی توند تر بوو، چونكی نە ب تڕۆمبێلێن سەربازی بەلكو ب تڕۆمبێلێن ئاسایی و تەكسیان كەڤتنە ناڤ ئوردیگایان و مال ب مال گەڕیان.
هەر كەسەكێ‌ ژ ڕەگەزێ‌ نێر ما بان كو زۆربەیا وان زاڕۆك بوون هاتنە دەستەسەركرن كو هژمارا وان گەهشتە (8) هزار بارزانیان، پاشان ل بیابانێن باشوورێ‌ عێراقێ‌ ب ساخی بن ئاخ كرن، و زاڕۆك و ئافرەت ژی ل ئوردیگایێن ب زۆری ل ژێر كونتڕۆلا توند یا سەربازی دا بوون، ئاڤ و كارەب و دەرگەهێن قوتابخانە و نەخۆشخانان ل سەر ئافرەت و زاڕۆكێن بێ‌ سەمیان هاتنە گرتن.
ئەو زەڵامێن بارزانیان كو ل ساڵا (1983)ێ‌، هاتینە دەستەسەركرن و كۆم كوژی ب سەرێ‌ وان ئیناین، هەڤوەلاتی یێن سڤیل و كرێكار بوون و ژ ناڤ مال و زاڕۆكێن وان دڕەڤاندن، ب سادەترین ڕامان ئەڤ بارزانیە ئەو زەڵامە بوون كو شەڤ و ڕۆژان كار دكرن بۆ پێكئینانا خێزانەكا بەختەوەر، ڤان زەڵامان هیچ تشتەك ژ دەولەتێ‌ نە دڤیان و ل دەڤ وان نە ئاریشە بوو كو ئاڤ و كارەب بگەهیتە گوند و ئوردیگایێن وان، هەمی ژیێ‌ خۆ بۆ بەختەوەریا زاڕۆكێن خۆ تەرخان كربوون.
هەر زووی (سەددام حسێن)ێ‌ دكتاتور د گوتارەكێ‌ دا ل (12)ی ئەیلولا ساڵا (1983)ێ‌، هیچ گۆمانەك نەهێلا كو ئەڤ تاوانێن دڕندانە ب سەرێ‌ بارزانیان ئیناینە، د پارچە ڤیدیۆیەكێ‌ دا ل كەنالێ‌ فەرمی یێ‌ حكومەتا عێراقێ‌ یا وی دەمی، هاتە پەخش كرن و گوت: “وان خیانەت ل وەڵاتی و خیانەت ل پەیمانێ‌ كر، ژ بەر وێ‌ چەندێ‌ مە تۆشی سزایەكا توند كرن و بۆ دوزەخێ‌ هنارتن…”.
جینۆساید كرنا (8) هزار بارزانیان ژ ڕەگەزێ‌ نێر و بن ئاخ كرنا وان ل بیابانێن باشوورێ‌ عێراقێ‌، و هێلانا ئافرەت و زاڕۆكان ل ئوردیگایێن ب زۆری بیێ‌ هیچ خزمەتگوزاریەك، ئەڤە ڕاستەوخۆ دووبارە بوونەكا بەرفرەه تر و ژ ڤێ‌ مەزن تر بوو، دەستپێكا وێ‌ تەكنیكێ‌ بوو كو پاشان ل ساڵا (1987)ێ‌ و ساڵا (1988)ێ‌، ب ئەندازەیەكا ئێكجار بەرفرەه تر دژی مللەتێ‌ كورد و كوردستانێ‌ هاتە بكار ئینان و ب ئاشكرایی ژ لایێ‌ ڕژێما بەعسا ژ ناڤ چوویی یا عێراقێ‌ ڤە، ناڤێ‌ (ئەنفال)ێ‌، بۆ هاتە دانان.

ژێدەر:-

1- ڕێبوار ڕەمەزان بارزانی، جینۆسایدی باوكان، چاپا ئێكێ‌، چاپخانا دارا، 2016. لاپەڕێن (24، 25، 26).

2- عومەر محەمەد، كۆمەڵكوژی بارزانیەكان- قوناغێك بەر لە ئەنفال، چاپا ئێكێ‌، چاپخانا كەمال، ژ وەشانێن دەزگەهێ‌ ڕەوشەنبیری (جەمال عیرفان) 2015. لاپەڕێن (28، 29، 30).

لێدوان له‌ ڕێگای فه‌یس بووك

About didar othman

Check Also

demana1310

دیمانه‌یه‌كی مام به‌رله‌ نیو سه‌ده‌ له‌ به‌ڵگه‌نامه‌ نهێنییه‌كانی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی فه‌ره‌نسادا

دیمانه‌یه‌كی مام به‌رله‌ نیو سه‌ده‌ له‌ به‌ڵگه‌نامه‌ نهێنییه‌كانی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی فه‌ره‌نسادا ئەم دیمانەیەی سەرۆک مام …