Home / مێژووى جیهان / فیدل کاسترۆ ته‌مه‌نێك له‌ دژایه‌تیی هه‌ژموونگه‌رایی ئه‌مه‌ریكادا

فیدل کاسترۆ ته‌مه‌نێك له‌ دژایه‌تیی هه‌ژموونگه‌رایی ئه‌مه‌ریكادا

فیدل کاسترۆ ته‌مه‌نێك له‌ دژایه‌تیی هه‌ژموونگه‌رایی ئه‌مه‌ریكادا

fb_img_1480161692367

نوسینی:شوان هەورامی

فیدل ئه‌لیخاندرۆ كاسترۆ له‌ 3 / 8 / 1928 دا له‌ دایك و باوكێكی ئیسپانیایی جوتیار هاته‌ دنیا ، كه‌ پێشتر كۆچیان بۆ ئه‌و وڵاته‌ كردبوو . له‌ ساڵی 1945 دا چووه‌ زانكۆی هاڤانا و خوێندنی یاسای ده‌ستپێكرد و له‌ ساڵی 1950 دا ته‌واوی كرد و نووسینگه‌یه‌كی پارێزه‌ریی بچووكی دانا ، كاسترۆ به‌هیوابوو بگاته‌ ئه‌ندامێتیی په‌رله‌مان ، به‌ڵام دوای كوده‌تای باتیستا و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی هه‌ڵبژاردن ، دژایه‌تیی رژێمی به‌ دروستكردنی گرووپێكی چه‌كدار ده‌ستپێكرد ، كه‌ هێرشیان كرده‌ سه‌ر سه‌ربازگه‌یه‌ك و 80 ئه‌ندامی گرووپه‌كه‌ی كوژران ، بۆ خۆیشی ده‌ستگیر كرا و به‌ 15 ساڵ زیندانیی كردن سزا درا ، به‌ڵام له‌ ساڵی 1955 دا ئازاد كراو بۆ مه‌كسیك دوور خرایه‌وه‌ . له‌ مه‌كسیك رائول كاسترۆی برا بچووكیی و هاوڕێكانی خۆیان ئاماده‌ ده‌كرد بۆ شۆڕش ، “چێ گیڤارا”ش په‌یوه‌ندیی پێوه‌ كردن و له‌وێ فیدل كاسترۆی ناسیی .

به‌ كه‌شتیه‌كی چارۆكه‌دار كاسترۆ و هاوڕێكانی كه‌ بریتیی بوون له‌ 80 كه‌س ، له‌ 2 / 12 / 1956 دا له‌ مه‌كسیكه‌وه‌ گه‌یشتنه‌ كه‌ناره‌كانی كوبا ، ئه‌م جوڵانه‌وه‌یان ناو نا بزووتنه‌وه‌ی 26 ی یۆلیۆ ، له‌ كاتی دابه‌زینیاندا له‌ناكاو سوپا هێرشی كردنه‌ سه‌ر و ته‌نیا 40 كه‌سیان توانیان پاشه‌كشه‌ بكه‌ن بۆ چیاكانی سیێرامایسترا ، له‌وێوه‌ جه‌نگی پارتیزانییان ده‌ستپێكرد ، جه‌ماوه‌ری وڵات و هه‌ندێ له‌ ئه‌فسه‌ران و سه‌ربازانی سوپا په‌یوه‌ندییان پێوه‌ كردن و له‌ دوای گوشاری شۆڕشگێڕان ، له‌ 1ی كانونی دووه‌می 1959 دا باتیستا له‌ هاڤانا هه‌ڵات و به‌ ماوه‌یه‌كی كه‌م دوای ئه‌وه‌ ” 300 ” شۆڕشگێڕ به‌ فه‌رمانده‌یی چێ گیڤارا چوونه‌ ناو هاڤانای پایته‌خت و شۆڕش سه‌ركه‌وت .

كاسترۆ له‌ سه‌ره‌تادا ویستی خۆی رانه‌گه‌یاند ، به‌ڵكو یه‌كێ له‌ سه‌رمایه‌دارانی وڵاتی راسپارد به‌وه‌ی كه‌ رایبگه‌یه‌نێت شۆڕش سوود له‌ هزری تۆماس جیفرسۆن و ئابراهام لینكۆڵن – سه‌رۆك و دامه‌زرێنه‌رانی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان – وه‌رده‌گرن بۆ به‌ڕێوه‌بردنی وڵات ، ئه‌وه‌ش بۆ خۆپاراستن بوو له‌وه‌ی له‌ هه‌ر هێرشێكی ئه‌مه‌ریكیی خۆی بپارێزێت ، هه‌روه‌كو له‌ گواتیمالا روویدا ، ته‌نانه‌ت له‌ دیداری جێگری سه‌رۆكی ئه‌مه‌ریكا ( ریچارد نیكسۆن )دا له‌ نیسانی 1959 دا وای نیشاندا ” كه‌سێكی ساده‌یه‌ و دووره‌ له‌ مه‌یلی كۆمۆنیستیی ” ، به‌ڵام ورده‌ ورده‌ خۆماڵیكردنی پیشه‌سازییه‌ ناوخۆییه‌كانی ده‌ستپێكرد و له‌ ساڵی 1960 دا نه‌وتی له‌ یه‌كێتی سۆڤیه‌ت كڕیی ، به‌ڵام كۆمپانیای ئه‌مه‌ریكیی پاڵاوتنی نه‌وت ره‌تیكرده‌وه‌ كه‌ ئه‌و نه‌وته‌ بپاڵێوێت ، بۆیه‌ كاسترۆ بڕیاری خۆماڵیكردنی ئه‌و كۆمپانیایه‌ی ده‌ركرد و په‌یوه‌ندییه‌كانی ئه‌و وڵاته‌ و ئه‌مه‌ریكای گه‌یانده‌ ئاستێكی خراپ ، ئه‌مه‌ریكاش گه‌مارۆی ئابووریی سه‌ر ئه‌و وڵاته‌ی راگه‌یاند و تا ساڵی 2015 به‌رده‌وام بوو .

له‌ساڵی 1961 دا ئه‌مه‌ریكا به‌ كۆكردنه‌وه‌و یارمه‌تیدانی دژه‌ شۆڕشه‌كان و سه‌رپه‌رشتیی CIA بۆ كوده‌تایه‌كی نوێ ، هێرشیكرده‌ سه‌ر كه‌نداوی به‌رازه‌كان ، به‌ڵام هێرشه‌كه‌ تێكشكا .

له‌ 15 / 10 / 1962 دا فڕۆكه‌ سیخوڕییه‌كانی ئه‌مه‌ریكا چه‌ندین سه‌كۆی موشه‌كی بالیستیی سۆڤیه‌تیان له‌سه‌ر خاكی كوبا دۆزییه‌وه‌ ، ئه‌مه‌ش به‌ قه‌یرانی موشه‌كیی كوبا به‌ناو بانگه‌ ، ئه‌مه‌ریكا ئه‌م مه‌ترسییه‌ی به‌ جدیی وه‌رگرت ، كاسترۆ له‌ 27 / 10 / 1962 داوای له‌ خرۆشۆف كرد كه‌ هێرشی ئه‌تۆمیی بكاته‌ سه‌ر ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان ، به‌ڵام ئه‌م كێشه‌یه‌ به‌ كێشانه‌وه‌ی موشه‌ك و سه‌كۆكان كۆتاییان پێهات ، به‌و مه‌رجه‌ی ئه‌مه‌ریكاش له‌ توركیا ئه‌و كاره‌ بكات و به‌ڵێن بدات هێرش نه‌كاته‌ سه‌ر كوبا .

كاسترۆ په‌یوه‌ندیی له‌گه‌ڵ پاپاو مه‌زهه‌بی كاسۆلیكیدا خراپ بوو ، تا هه‌ره‌سی یه‌كێتیی سۆڤیه‌ت و بلۆكی خۆرهه‌ڵات ، دوای ئه‌وه‌ ورده‌ ورده‌ په‌یوه‌ندیی نێوان ڤاتیكان و كوبا زۆر باش بوو ، پاپا ژان پۆڵی دووه‌م له‌و باره‌وه‌ رایگه‌یاند : مه‌سیحیه‌ت پشتیوانیی له‌ سیستمی سۆشیالیستیی ده‌كات ، پاپا چووه‌ سه‌ردانی كوبا و كاسترۆ له‌باره‌ی پاپاوه‌ رایگه‌یاند : ئێمه‌ ئه‌مڕۆ هاوده‌نگ و هاوڕاین ، ئه‌و – واته‌ پاپا – خه‌ریكه‌ بڵێت كرێكارانی جیهان یه‌كگرن . ئه‌مه‌ش ئاماژه‌ بوو به‌ درووشمی پارته‌ سۆشیالیستیه‌كانی جیهان .

فیدل كاسترۆ له‌ ساڵی 2006 دا ته‌ندروستیی تێكچوو ، بۆیه‌ له‌ كاتی نه‌شته‌رگه‌ریدا گشت ده‌سه‌ڵاته‌كانی دایه‌ رائول كاسترۆی برای ، به‌ڵام دواتر له‌ ساڵی 2008 دا به‌ ته‌واویی ئه‌و كاره‌ی به‌ ئه‌نجام گه‌یاند و بۆ هه‌میشه‌ له‌و پۆسته‌ دوور كه‌وته‌وه‌و رائولی برای بووه‌ سه‌رۆكی وڵات .

له‌ ئێواره‌ی 26 / 11 / 2016 دا له‌ ته‌مه‌نی 90 ســـــاڵیدا كۆچی دوایی كرد و پێشتر وه‌سیه‌تی كردووه‌ لاشـــــه‌كه‌ی بسوتێنرێت .

گه‌رچی كوبای كاسترۆ هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ كه‌وته‌ ژێر گه‌مارۆیه‌كی خنكێنه‌ری ئه‌مه‌ریكاو هاوپه‌یمانه‌كانی ، به‌ڵام توانیی وڵاته‌كه‌ له‌و قه‌یرانه‌ ترسناكه‌ رزگار بكات ، له‌و وڵاته‌دا ساڵانێكه‌ خوێندن له‌ هه‌موو قۆناغه‌كاندا به‌خۆڕاییه‌ و كه‌رتی ته‌ندرووستیش هه‌موو خزمه‌تگوزارییه‌كانی خۆڕایین و له‌م كه‌رتانه‌شدا یارمه‌تی گه‌لانی تری جیهانیان داوه‌ . به‌ تایبه‌تی گه‌لانی شۆڕشگێڕ ، ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدایه‌ ته‌نیا داهاتی وڵات له‌ به‌رهه‌مهێنانی شه‌كره‌وه‌ به‌ده‌ست ده‌هێنرێت .

فیدل كاسترۆ یه‌كێكه‌ له‌ سه‌ركرده‌ كاریگه‌ره‌كانی ئه‌مه‌ریكای لاتین ، كه‌ له‌ دوای خه‌باتێكی زۆری سیاسیی و دژایه‌تیی هه‌ژموونی ئه‌مه‌ریكا ، توانیی ببێته‌ پێگه‌یه‌ك بۆ گۆڕانكاریی له‌ كیشوه‌ری ئه‌مه‌ریكادا و ئێستا گۆڕانكاریی سۆشیالیستیی و جه‌ماوه‌ریی گه‌یشتووه‌ته‌ ئاستێك ، ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مه‌ریكای ترساندووه‌ ، چونكه‌ هه‌میشه‌ ئه‌و كیشوه‌ره‌ی به‌ حه‌وشه‌ی پشته‌وه‌ی خۆی زانیووه‌ ، بۆیه‌ دوای كوده‌تا سپییه‌كه‌ی به‌رازیل – له‌ دژی سه‌رۆك دیلما رۆسیڤ – ده‌یه‌وێت له‌و وڵاتانه‌ی كه‌ بوونه‌ته‌ جێگه‌ی هیوای جه‌ماوه‌ره‌كه‌یان ، كوده‌تای هاوشێوه‌ رێك بخات ، چونكه‌ ئه‌و وڵاتانه‌ی له‌ژێر هه‌ژموونی سیاسیی و ئابووریی ئه‌مه‌ریكا ده‌رچوون ، گه‌شه‌ی دیموكراسیی و ئابووریی گه‌وره‌یان به‌خۆیانه‌وه‌ دیووه‌ . بۆیه‌ ئه‌مه‌ریكا ده‌یه‌وێت بیانگێڕێته‌وه‌ ژێر گۆچانی ملكه‌چیی خۆی .

لێدوان له‌ ڕێگای فه‌یس بووك

About زريان احمد

Check Also

العراق

گەشتێکی کورت بەناو مێژووی خوێناوی نەوت لە جیهاندا

نەوت نیعمەتە یان نەهامەتییە بۆ گەلان؟! ئه‌رده‌ڵان عه‌بدوڵڵا نەوت ئەو ماددەیەی کە پێی دەڵێن ئاڵتوونی …