Home / بەشی مێژووی كورد / تەریقەت ، نەك ئیسلام لە شۆرشی كوردیدا

تەریقەت ، نەك ئیسلام لە شۆرشی كوردیدا

 

تەریقەت ، نەك ئیسلام لە شۆرشی كوردیدا
سەلام ناوخۆش

484314_546816662015048_881955565_n-copy

 

 

 

 

 

 

لە باكووری كوردستاندا جگە لە شۆرشی قۆچگیرییەكان سێ شۆڕشی خوێناوی لە سەدەی بیستەم ڕوویانداوە . ئەو سێ شۆڕشە لەبەر چەند هۆكارێكی ناوەكی و دەرەكی تووشی نوشوستی یەكلاكەرەوە بوون .
مستەفا كەمال ناسراو بە ئەتاتورك بە یارمەتی فیودالی كورد و ناسیونالیستی كوردی لە كۆتایی دەیەكان و سەرەتای بیستەكانی سەدەی بیستەم توانی بە سەر حكومەتی ئەستەمبۆل زاڵ بی!! حكومەتەكەی ئەستەمبۆلیش ” پەیمانی سیڤەر”ی مۆركردبوو ، بزاڤی ئەتاتوركیش ئەو پەیمانەی بە سێدارەی توركیا دادەنا!!
لە ماوەی حوكمڕانی ئەتاتورك 1921-1938 سێ شۆڕشی كوردی بەرپابوون :
1.شۆرشی سوننەی كوردی یا شێخ سەعیدی پیران-1925
شێخ سەعید لە ڕێگای تەریقەتی نەقشەبەندیەوە ویستی شۆڕشێكی كوردی بەرپا بكات ، بەڵام ئەفسووس پێش وەختی خۆی بەرپا بوو .ئەتاتورك بە دڕندەترین شێوە بەرەنگاری شۆرشەكە بوو .حكومەتەكەی ستالینیش چوونە پاڵ ئەتاتورك بۆ كوژاندنەوەی شۆرشەكە!
2.شۆڕشی زەردەشتی كوردی یا ئاگری داغ 1927-1930
ئەم شۆڕشە هەم چەكداری بوو هەم ڕۆشنبیری . ئیحسان نوری پاشا سەركردەی بالی عەسكەری بوو هەرچی بالی رۆشنبیری بوو ئەوە بنەماڵەی بەدرخانییەكان دەورێكی سەرەكیان تێدا بوو ، زەردەشتی سیاسی لە 1930 ەوە بووە پەیرەوی رۆشنبیری نوخبە خوێندەوارەكان.
3.شۆرشی عەلەوی كوردی یا دەرسیم 1937-1938
شۆرشی دەرسیم زیاتر شۆرشێكی عەلەوی بوو، عەلەوی كوردی .
عەلەویەكان بە بیانووی ئۆتۆنۆمی دەرسیم بەشداریان لە شۆرشی شێخ سەعید نەكرد ، بۆیە ئەتاتورك بە ئاسانی بەسەر شۆرشەكەی شێخ سەعید زاڵ بوو ! هەروەها پاش ئەوەی حكومەتەكەی ستالین بە زەبری عەسكەری بەشداریكرد ناچار بوو ئیحسان پاشا بەرەو ئیران ڕابكات هەروەها جەلادەت بەدرخان و برایەكانی بەرەو سوریا و ئەوروپا رابكەن!
پاش كوژاندنەوەی شۆرشی ” نەقشەبەندی ” و ” زەردەشتی ” كوردی ، لە ساڵی 1938 ئەتاتورك توانی بە زەبری كیمیایی كۆتایی بە شەڕی عەلەویەكان بهێنێت و سەید ڕەزای هەمان چارەنووسی شێخ سەعیدی سوننی هەبێت.
بە كورتی
هەردوو باڵی عەلمانی و سەیدی لە نێو شاری كوردی و ئەستەمبۆل هەبوو ، دوای نوشستی هەردوو باڵەكە قەت مێژووەكی سەرتاسەری لە نێو بزاڤی كوردی دروست نەبوو ، بەڵكو وەك میرنشینە فیودالەكان هەر لە قاوغی لۆكالی مانەوە.
هەر سێ شۆرشی 1925 و 1927 و 1938 سێ شۆرشی مەزهەبی و تەریقەتی بوون . ئەو سێ ئەدگارە وەیكرد هەرسێك سەر بنێنەوە . شۆرشی شێخ سەعید شۆرشی زۆربە سوننەكانی كورد بوو ، شۆرشی ئاگری داغ شۆرشی ناسیونالیستەكانی كورد بوو بە بۆیەی زەردەشتی هەرچی شۆرشی دەرسیم بوو شۆرشی عەلەویەكانی كورد بوو .

لێدوان له‌ ڕێگای فه‌یس بووك

About نورسی گۆران

Check Also

1475586543132

خويندنەوەيەكى تر سەبارەت بە نــــەخشە هەڵكۆڵراوەكەى قزقەپــان

‌ه. دكتۆر ج.ج.كامیرۆن لە دانشگای شیكاگۆ وا دەبینێ كە گۆڕی قزقەپان بۆ سەردەمێكی دواتر لە …