Home / بەشی مێژووی كورد / پێغەمبەر و كورد 1-11 كۆچی

پێغەمبەر و كورد 1-11 كۆچی

musulman-2-7-2015

 سه‌لام ناوخۆش
هیچ سەرچاوەیەك شك نابرێ كە ئاماژەی بە سێزدە ساڵی پێغەمبەرایەتی و كورد كردبێت . ئەمەش لەبەر دوو هۆ بووە :
1.دەسەڵاتی عەرەبی هەموو گوشارێكی خستبووە سەر بزاوتنەكانی پێغەمبەر و یارانی كە كاریگەری دینی نوێ‌ لە مەككە دەرنەچێ!
2.كورد لە هەردوو دەوڵەتی ساسانی و بێزەنتی ئازاد نەبوو هەروەها لە نێوان سنووری مەككە و كوردستان ناوچەی تر هەبوون.
ئیسلام دینێكە باوەش بۆ هەموو نەتەوەكان دەكاتەوە ، كەسانی غەیرە عەرەبی وەك صهیب رۆمی و بیلالی حەبەشی و سەلمان فارسی گەورەبووی ناو كۆمەڵگەی عەرەبی بوون ، بە واتای هەموو عەرەبی زان بوون و كێشەیان لە تێگەیشتنی قورئان نەبوو.
پێغەمبەر لە مەدینە دەسەڵاتی بۆ دروست بوو بە تایبەتی لە دوای جەنگی بەدر .
سروشتی پێكهاتەی مەدینە وەك مەككە نەبوو . مەدینە كۆمەڵگایەكی تەواو عەرەبی نەبوو ، بەڵكو زۆر نەتەوەی تری لێ بوو لەوانە جولەكە ، فارس هەروەها هەر لە مەدینەوە دەكرا پەیوەندی لەگەڵ ( بابل ) و ( مصر ) و ( میدیا) پەیوەندی ببەستێت. ئەو كرانەوە جیوگرافیە تەواو بە قازانجی ئیسلام تەواو بوو.
زۆربەی سەرچاوەكان باس لەوە دەكەن ، كە موسڵمانبوونی كورد لە سەردەمی پێغەمبەرەوە دەستی پێكردووە . لێرەدا ئاماژە بە چەند سەرچاوەیەك دەكەین:
1.كوردستان لە بەردەم فتوحاتی ئیسلامی دا ، چ4 ، ل39
حەسەن مەحمود 2007 لە ل39 دەنووسێت :” هێشتا بانگەواز لە قۆناغی مەككەدا دەبێ كە كورد (جابانی كوردی –كابانی كوردی ) بە نوێنەر دەنێرێ‌ بۆ مەككە و مەدینە و هەواڵی كورد دەگەیەنێ بە ئیسلام و هەواڵی پێغەمبەر و ئیسلام بۆ كورد دەهێننەوە ، ئەمە جگە لە نوێنەری ناوچەی جزیرە و بازرگانەكانی هۆزی باجن.”
قۆناغی مەككە بۆ موسڵمانی مەككە سەخت و دژوار بوو جا چ جای شاندێكی كوردی نابەلەد؟ بۆیە ڕێی تێناچێ جابانی كوردی لە مەككە پێغەمبەری بینیبێ . لە دوای گەڕانەوەی پێغەمبەر لە تائیف زاتی خۆی داوای ” پەنادان” لە موشریكانی پیاو ماقووڵ كردوو تا لە ستەمی دەسەڵاتی عەرەبی بیپارێزن ، المباركفوری لە ل151ی ( گوڵاوی سەر مۆر ) ئەم دیمەنە وا دەگوازێتەوە :” دوای تائیف پێغەمبەری خوا درودی خوای لە سەر بەرەو مەككە كەواتە ڕێ هەتا لە مەككە نزیك بۆوە ، لە حراْ مایەوە ، پیاوێكی خێلی خزاعەی نارد بۆ لای –اخنس-ی كوڕی –شریق-تا پەنای بدات، وتبوی :من پەیمانم داوە ، پەیماندەریش ناتوانێت پەنای كەسی تر بدات، ئەنجا ناردی بۆ لای –سهیل- كوڕی عمرو ، سهیل وتبوی بنی عارم هەرگیز بەسەر –بنی كعب-دا پەنای كەس نادەن!!” دوای ئەوەی لەو دوو هەوڵەی پێغەمبەر سەری نەگرت ، پێغەمبەر كۆڵی نەدا ” ئەمجارە كەسەكەی نارد بۆ لای ( مگعم )ی كوڕی (عدی) ، ( مگعم) وتبوی : بەڵێ من پەنای دەدەم…هەروەها هاواری كرد : ئەی خێڵی قوڕەیش من موحەممەد پەنا داوە …ئەبو جەهلیش ناچار بوو بڵێت :ئێمەش پەنای كەسێك دەدەین كە تۆ پەنای بدەیت.”
دەربارەی ئەو هەڵوێستە جوامێرانە كوڕی عودەی لە صحیح بخاری هاتووە : ” پێغەمبەری خوا ئەم پیاوەتیەی ( مگعم)ی لەبەرچاو بوو، لەبارەی دیلەكانی بەدرەوە فەرمووی : ئەگەر (مگعم) ی كوڕی (عدی) لە ژیاندا بوایە و لە بارەی ئەم دیلانەوە قسەی بكردایە هەموویانم بۆ بەردەدا.”
نازانم كەسێك لە وڵات و زێدی خۆی پەنابەر بێت ، لە كوێ دەتوانی پێشوازی لە شاندی تر بەتایبەتی كوردی بەرگ و زمان جودا لە عەرەب؟
بۆیە چاوەڕێ لقای پێغەمبەر و جابان لە مەدینە بووبێ .
سەبارەت بە شاندی جەزیرەش ڕێ تێناچێ ئاگایان لە هاتنی جابان بوو بێ ، چونكە زۆر لە یەك دوور بوونە .مەسعود عبدالخالق-یش لە كتێبەكانی ئاماژە بەو شاندە كوردییەی جەزیرە دەكات. ڕزگاركردنی زۆربەی ئەقلیمی جەزیرە و باكووری كوردستان ئەم دەنگۆیە پشتڕاستدەكاتەوە كە كوردی جەزیری پێش فتوحات ئیسلامیان پێ گەیشتووە.
2.تأریخ الكرد فی العهود الاسلامیە 2013 ، ل144-146
دكتۆر ئەحمەد مەحمود خەلیل ، نوسەری كتێبەكەی سەرەوە ، لە ل144-146 باسی جابان لە چەند كتێبێكی ئیسلامی دەگوازێتەوە ، لەوانە زەهەبی ، مالك بن دینار ، ئەبو داود ، یەمانی ، ئیبن حەجەری عەسقەلانی. هەموو ئەو سەرچاوانە جەخت لە سەر ئەوە دەكەن كە پێغەمبەر و جابان یەكتریان بینیوە لەوانەیە ئەو بینینە چەند جارێكیش بیت.خەلیل لە ل146 دا چەند گریمانێك بۆ بوونی جابان لە جەزیرەی عەرەبی دادەنێت :
1.بەزۆری ڕا وایە كە لە مەدینە بووبێ،
2.لەوانەیە لە مەككە بووبێ بە هۆی تجارەتەوە پاشان بەرەو مەدینە كۆچی كردبێت ،
3.لەوانەیە دیلی شەڕی ساسانی و ڕۆمانی بێت لە بازاری بەندەفرۆشی مەككە بووبێ ، چونكە عەرەبیەكەی لە فەرموودە گێڕانەوە و تێگەیشتن لە فەرموودە ئەوە دەسلمێنێ كە ماوەیەكی زۆر لە حیجاز بووە.
جابان كە نزیكە دە جار پێغەمبەری بینیوە وەك مەیمونی كوڕی دەڵێت : ئەم فەرموودەیەی لە پێغەمبەر گێڕاوەتەوە :” من تزوج امرأە و هو لا ینوی الا یعگیها الصداق ، لقی الله و هو زان -ئەو مرۆڤەی هاوسەرگیری لەگەڵ ئافرەتێك كرد ، نیەتی وابوو صەداقی نەداتێ ئەوە ئەو دەمەی بە خوا دەگات وەك زیناكارێك وایە.”
جارێ سەرەتا لەم فەرموودەدا ئەحكام بوونی هەیە ، بۆیە هەر زوو پرسی دیتنی جابان لە مەككە هەڵدەوەشێتەوە هەروەها
بە حوكمی عەرەبی زانیەكەی كە توانیویەتی فەرموودە لە زاتی پێغەمبەر بگێرێتەوە ، لەوانەیە جابان ماوەیەكی زۆر لە حیجاز بووبی نەك بە شاندێكی چەند رۆژی ئەو عەرەبیەی زانی بێت. مەسعود عبدالخاڵق لە ل29ی كتێبی ( ڕۆڵی عەلمانیەت لە دروست بوونی مەینەتی كورد) دا دەنووسێت :” كابانی هاوەل نزیكەی ساڵێك ڕاستەوخۆ لە دیدەنی پێغەمبەر (د.خ) بوە ، دوایش گەڕاوەتەوە (مەرگە) و لە دژی زوڵم و زۆری فارسەكان خەباتی كردوە.”
ئەو مانەوە یەك ساڵیەی جابان لە مەدینە پاڵپشتێكی بەهێزی گێڕانەوەیەتی هەروەها گەڕاندنەوەی ئەو بۆ ( مەرگە ) بە شوناسی موسڵمانەوە پرسی فتوحاتی ئیسلامی لە وڵاتی كوردان ئاسانتر كرد . ئەوەتە تەبەری لە ل609 و مەلا جەمیل رۆژبەیانی لە نامیلكەی ڕەشەخاكی عیراق ئاماژە بەوە دەكەن كە كورد و عەرەبە موسڵمانەكان پێكەوە كەوتوونەتە ڕاماڵینی دەسەڵاتی ساسانیەكان لە وڵاتی كوردان
3.شەرەفنامەی بدلیسی ، ل16 ی چاپی كوردی

لە لاپەڕە شازدەی چاپی كوردی شەرەفنامە دا ، هەژار موكریانی1981 بوختانێكی هەڵبەستراو لە لایەن داگیركارانی كوردستان دەربارەی پەیوەندی پێغەمبەر و كورد دەنووسێت:” ئۆرغانی توركستانی بوغدوز ناوی كوردستانی ناردوە لای پێغەمبەر . بوغدوز ئەوەندە ناشیرین و رەزاگران بو : پێغەمبەر بێزی لە چڕوچاوی هەڵقرچاوی هەستا و لە داخانی توك و نەفرینی لە هەمو كوردی سەرزەمین كرد!”
هەژار موكریانی دەربارەی ئەم درۆ و دەلەسەیە دەنووسێت :” حاشا كە پێغەمبەری خوا ئاكاری وا نالەباری بوبێ و ئەم درۆپوچ و بەربادە لەدەمی ئەوانە زیادە كە بۆ لاكی مرداری دنیا رێكیان خستوە.”
نوسەرێك بە ناوی ( جابانی كوردی ) لە ل179-180
دوو گێڕانەوەی كولینی ( بوخاری شیعەكان!) و ڕەبیع شامی دەهێنێتەوە كە زۆر پیسترە لەو چیرۆكەی سەرەوە .
كولەینی لە ( ئەبو ڕەبیعی شامی)ەوە ڕیوایەت دەكات ، ئەڵێ :
” سالت ابا عبدالله –علیه السلام- فقلت : ان عندنا قوما من الاكراد ، و انهم لایزالون یجیئون بالبیع ، فنخالگوهم و نبایعهم ؟ فقال یا ابا الربیع ! لا تخالگوهم ، فأن الاكراد حی من احیا‌و الجن ، كشف الله عنهم الغگا‌و ، فلا تخالگوهم –پرسیارم كرد لە ئەبو عبدالله –علیه السلام –وتم : ئێمە خەڵكانێكمان لایە كوردن ، شت دەفرۆشن ، ئایا تێكەڵاوی و كڕین و فرۆشتنیان لەگەڵ بكەین؟ ئەویش وتی : ئەی باوكی رەبیع تێكەڵاویان مەكەن ، كوردەكان بەشێكن لە جنۆكە ، بەڵام خوای گەورە پەردەی لە سەر هەڵماڵیون ، جا تێكەڵاویان مەكەن.”
ڕەبیع شامی ڕیوایەكی دی دەگێڕێتەوە :” و لاتنكحوا من الاكراد احدا ، فانهم جیش من الجن كشف عنهم الغگا‌و-ژن لە كوردان مەخوازن ، لەبەر ئەوەی سوپایەكن لە جنۆكە ، پەردەیان لە سەر هەڵمادراوە.”
ئەو دوو قسەی رەبیعی تەواو پێچەوانەی قورئان و مێژووە :
1.مرۆڤەكان بە دەقی قورئان لە هاوسەرگیری پەیدا دەبن ، نەك لە جنۆكە ( و الله جعل لكم من انفسكم ازواجا ) هەروەها ابن عساكر لە حەسەن بەصیری دەگوازێتەوە كە وتویەتی :” الجن لا یتوالدون ای ان المرأە من الانس لا تلد من الجن(جابانی كوردی ، ل213)
2.لە مێژووی ئیسلامیدا هاوەڵێك نییە بەناوی رەبیع الشامی !
3.لە سەردەمی پێغەمبەردا لە هیچ سەرچاوەیەك ئاماژە بە تێكەڵبوونی كورد بە عەرەب نەكراوە لە تجارەت دا .
4.الاكراد و النبی ، ا.د.محمد بهجت قبیسی
كتێبەكەی قبیسی 330 لاپەڕەیە ، ناوەڕۆكی هەرە زۆری دوورە لە ناونیشانەكەی، كورد و پێغەمبەر! لە ل250-251 لە ڕوانگەی واتای (كرد) وەك فەرمان سیفەتی ( كوردێتی ) لە ( ئیبراهیم پێغەمبەر ) و ( موحەمەد پێغەمبەر ) دەستێنێتەوە وەك دەنووسێت :” نجد فی التراپ الشعبی ان ابراهیم الخلیل علیه السلام كردی ، نقول نعم لقد كرد من (اور) الی ( حران ) پم الی (مكە مكرمە ) ای ابعد من ارچه و داره ای كرد من ارچه فهو كردی-لە تراسی میللی دەبین كە ئیبراهیم خەلیل –سەلامی خوای لێ بێت (كورد)-ە ، دەڵێین بەڵێ (كوریدە –دوور خرایەوە) لە ( ئور) بۆ ( حەران ) دواێی ( مەككە ) بە واتای لە زەوی و زێدی خۆی دوور خرایەوە كەواتە كوریدە ( دوور خرایەوە).
هەروەها هەر لە تراسی میللی دەبین هەندێك موحەمەد پێغەمبەر بە كردی ناو دەبەن ، كوردیبوونەی موحەمەدیش وەك كوردیبوونەكەی ئیبراهیم لە ( مەككە ) بە هۆی فاكتەری دینی و كۆمەڵایەتی زانراو بۆ ( مەدینە) دوور خرایەوە .”
ڕەچەڵەكی ئیبراهیم پێغەمبەر بۆ (سۆمەری)یەكان وەك گەڕاندنەوەی ڕەچەڵەكی ئەوە بۆ (بابلی) و (كوردی) . گەر ئیبراهیم پێغەمبەر بە هۆی باوەڕەكەی لە زێدی خۆی دوورخرابێتەوە ، ئەوا دەسەڵاتی عەرەبی مەككە هەموو هەوڵێكیان بانگەوازەكەی موحەمەد پێغەمبەر لە مەككە دەرنەچێت ، نەك دووربخرێتەوە لە مەككە!! كەواتە وشەكەی قبیسی (كوریدە-دوورخرایەوە) بە هیچ جۆرێك بە سەر ژیاننامەی موحەمەد پێغەمبەر پیادەنابێت ، لەوەش زیاتر پیرەمێرد لە ل421ی بەرگی یەكەمی دیوانەكەی1990 لە شیعرێك بەناوی “ستایشێكی پێغەمبەر ” وەڵامی مرۆڤانی وەك بقیسی دەداتەوە:
ئەو ئیبراهیمە ، تۆ نەوەی ئەوی
لە كوردستانا دەركەوت برەوی
باپیرە گەورەت فەخری كوردانە
مەڵبەندی ئەوە ئەم جێ و مەكانە
توخوا هەر لەبەر دڵی ئیبراهیم
دەردمان دەرمان كە ، تەنیا تۆی حەكیم

ئاگالێبوونی پێغەمبەر لە كورد
دوای سەقامگیربوونی خۆشەویست(موحەمەد پێغەمبەر) لە مەدینە ، كیانێكی دامودەزگایی لە مەدینە دروستبوو . مباركفوری لە ل224-231 ی گوڵاوی سەرمۆر دا لە ماوەی یەكی كۆچی و دووی كۆچی تەنیا هەشت سریە و غەزا قەوماون هەروەها لە ماوەی 2-6 كۆچی دا تەنیا سێ شەڕی گەورەی بەدر و ئوحد و ئەحزاب (خەندەك) قەوماون.” لەو ڕوانگەوە ئەو یازدە ساڵەی مەدینە و مەكە تەنیا چەند مانگێكی شەڕ بووە ، ئەویتر هەمووی دروستكردن بووە .
لە مەدینەدا موسڵمانی عەرەب ئاشنا بوو بە نەتەوەی تر هەروەها تەواو ئەوە ساخبۆوە كە پەیامی ئیسلام جیهانیە نەك لۆكالی . كورد لە نەتەوە بەراییەكان بوو كە دوای عەرەب بە ئیسلام ئاشنا بێت ، خودی پێغەمبەر تەواو ئاگای لە نەتەوەیەك بووە بە ناوی كورد ، ئەوەتە محەمەد مەلا مەحمود 2014 لە ل82-83ی كتێبی ( كورد لە سەردەمی پێغەمبەردا) لە عەلی ئەكبەر دەگوازێتەوە كە لە ل180\فصل الدال المهملە دا دەڵێ :” ڕۆژێ حەزرەتی فاتمە خوای لێ ڕازی بێت لە پێغەمبەری باوكی پرسی : ئایا زمانی غەیری عەرەبی هەیە؟ پێغەمبەریش صلی الله علیه و سلم فەرمووی : بەڵێ زۆرە ، وەكو زمانی كوردی . فاتیمەش سەری سوڕما ئاخۆ دەبێ كوردی چ زمانێك بێت! لەو كاتەدا یەكێك لە دەرگای دا حەزرەتی فاتیمە چوو دەرگای كردەوە ، سەیری كرد پیاوەكە وتی : میمكە زەحمەت نەبێ( مەمەد) لە ماڵە؟ پێغەمبەریش صلی الله علیه و سلم فەرمووی : ئەوە زمانی كوردییە و ئەوەش جوبرەئیلە، بڕۆ بڵێ : (مەمەد) لە ماڵە”
پیرەمێردی شاعیری كوردیش لە دێرە شیعرێك دەڵێت :
نازانی پێغەمبەری تۆ حەمەیە
ئەو (مەمەد و حەمە)یە بۆ خۆشەویستی لە بریتی ( موحەمەد) بەكاردێت .
هەروەها ژیان و وتەی پێغەمبەر ئەوەمان پێ دەڵێن كە لە ئیسلامدا پۆشاكێكی نەتەوەیەكی دیاركراو ئیسلامی نییە , بەلكو هەر پۆشاكێك سنووری ئیسلام بپارێزێت ئیسلامیە .لە فەرموودەكەی نێو سوونەتی ئیبن داود بە كورتی ئەوها هاتووە :
“پێغەمبەر ( د.خ) جل و بەرگێكی نیشانەداری لە بەر دابوو , نوێژی پێوە كرد . دوای ئەوەی نوێژی تەواو كرد , فەرمووی :نیشانەكانی ئەو پۆشاكە لە یادی خودا مژۆلی كردم و بیبەنە لای (ابی جەهەم) و جلێكی سادەم بۆ بێنن –لە نێو ئەو جلانەی هێنایان( پۆشاكە كوردی)ەكەی هەڵگرت .پێیان گوت ئەی پێغەمبەری خوا نیشاندارەكە لە كوردیەكە باشتر بوو .-تەواوی فەرموودەكە لە نووسینەكەی د.فائیز لە گۆڤاری “دەنگی زانا , ژ .2 ,ساڵی 1993 –دایە.”
جابانی كوردی لە ل19ی كورد لە فەرهەنگی شیعەدا دەنووسێت :” شێخی
ئەلبانی ئەو فەرموودەی بە (حەسەن) داناوە و ئیبن حەجەریش لە ( فتح الباری) باسی دەكات هەروەها ئەسڵی چیرۆكەكەش لە ( بوخاری )دا هاتووە.”

لێدوان له‌ ڕێگای فه‌یس بووك

About didar othman

Check Also

1982

دانوستانه‌كانی به‌ره‌ی كورستانی‌و رژێمی به‌عس له‌ دوای راپه‌رینی 1991

پێشه‌كی رووداوه‌كانی نێو قۆناغی مێژووی هاوچه‌رخی كورد پێویستیان به‌ لێكۆڵینه‌وه‌‌و له‌سه‌ر راوه‌ستانی بابه‌تیانه‌ هه‌یه‌، له‌ …