Home / مێژووى جیهان / یەكێتی ئیتاڵیا 1861ز ئامادەكردن و نووسینی: محمد علی فتح الله

یەكێتی ئیتاڵیا 1861ز ئامادەكردن و نووسینی: محمد علی فتح الله

یەكێتی ئیتاڵیا 1861ز

ئامادەكردن و نووسینی: محمد علی فتح الله

italya

كورتە باسێك لەسەر یەكێتی ئیتاڵیا ( الوحدة الإيطالية ) 1861ز :
ئامادەكردن و نووسینی : محمد علی فتح الله
ئیتاڵیا یەكێكە لە وڵاتە ئەوروپیەكان كە رۆڵی كاریگەر و گرنگی هەبوو لە كیشوەری ئەوروپا ئەوەش لەبەر ئەمانە :
1- مەركەزی پاپاوی و ئاینی مەسیحی كاثولیكی بوو .
2- رۆڵێكی گەورەی هەبوو لە چاخی بوژانەوە لە ساڵی 1400 – 1500ز .
3- دەوڵەتێكی بازرگانی گرنگ بوو لە ئەوروپا ، بەڵام دواتر ئەم پلەو پایەی لە دەستدا پاش دۆزینەوەی ئەمریكا لە ساڵی 1492ز ، بەمەش ئیتاڵیا دواكەوت لە بوارەكانی سیاسی و ئابوری و ..هتر .
– هەندێ هۆكار بوونە هۆی دواكەوتنی ئیتاڵیا ، دواتر هێنانی ئیتاڵیا :
أ‌- نەبوونی جێگیربوونی سیاسی
ب- دواكەوتنی لایەنی ئابوری
ج- كێشەو ململانێی ناوەخۆیی
د- تەماح و چاوتێبڕینی دەرەكی
پاش بەستنی كۆنگرەی ڤیەننا ئیتاڵیا بە بەش بەشی مایەوە ، لە باكور مەملەكەتێكی بچووكی هەژار تیایدا سەری هەڵدا ئەویش مەملەكەتی ( سەردینیا ) بوو, بەشی باكوری رۆژهەڵاتی لە مەملەكەتەكانی ( بندقیە ) و ( لۆمباردیا ) و…هتر ,پێكهاتبوو, كە ئەمانە لە ژێر دەسەڵاتی نەمسا بوو.
لەبەشی ناوەڕاست دەوڵەتی پاپاویە هەبوو, و كۆمەڵێك ویلایەتی بچووك هەبوون كە لایەنگری نەمسا بوون لەوانە : پارما و مودینا … ,لە باشور صقلیە سەری هەڵدا كە خێزانی ال بوربۆن حوكمیان تیادەكرد پاش شۆڕشی 1848 لە ئیتاڵیا حوكمی كۆنەپەرستی و زۆرداری گەڕایەوە بۆ تەواوی ئیتاڵیا كە تەنها مەملەكەتی ( سردینیا ) نەبێت كە حوكمێكی دەستوری دیموكراتی تیادا بووە كە جێگای هیوای ئیتاڵیەكان بوو بۆ مەبەستی بە دەستهێنانی یەكێتی ئیتاڵیا ،مەلیكەكەی ( ڤیكتۆر عما نوئێل ), كە بۆ چەند جارێك لە بەرامبەر نەمسا وەستاوە لەبەر ئەوەی بە ئاراستەی نیشتیمانی ( اتجاه الوطني ) ناسرا لەبەر ئەوەی لە وطنیەكان نیشتمانیەكان نزیك بوو .
– لەساڵی 1852 پێشەوای نیشتمانیەكان ( كاڤور ) بانگەشەی یەكێتی ئیتاڵیای كرد كەوا زەمانەتی حوكمی (سەردینیای ) تەسلیم كرابوو.
*رۆڵی كاڤور لە لێكۆڵینەوە لە یەكێتی ئیتاڵیا :
كاڤور دەگەڕێتەوە بۆ بنەماڵەیەكی ئەرستۆقراتی كە لە بواری سوپایی و كشتوكاڵكاری كاری كردووە ،چووەتە فەڕەنسا و بەریتانیا چاوی بە موفەكیر و سیاسەتمەداران كەوتووە كە حوكمی ئینگلیزی كاری تێكردووە ،بۆیە وای بینی كە ( حوكمی مەلەكی دەستوری دیموكراتی ) چاكترین حوكمە .
– چاكسازییەكانی كاڤور لە بارودۆخی ناوەخۆی سەردینیا :
1- بایەخی بە سوپا و كەشتیگەلی دا .
2- گرنگی بە لایەنی ئابوری دا .
3- هەروەها بایەخی بە بڵاوكردنەوەی خوێندەواری و ڕێگا وبان و گواستنەوە داوە .
ئەنجامی ئەم چاكسازییانە ئەوەبوو ئابوری وڵات بوژایەوە و ئەم مەملەكەتە بچوكەی گەیاندە پلەیەكی بەرز .
*پەیوەندی ئیتاڵیا لەگەڵ وڵاتانی تری ئەوروپا لەو كاتدا :
1- پروسیا ،ئەوكات پروسیا بەرژەوندی لە ئیتاڵیا نەبوو .
2- بەریتانیا ،ئینگلیزەكان هاوسۆزبوون لەگەڵ شۆڕشگێڕە ئیتاڵیەكان ،بەڵام سیاسیەكانی ئینگلیز نا .
3-ئەڵمانیا ،لەو سەردەمدا ئەڵمانیا یەكێتیەكی تەواوی نەبوو .
4-فەڕەنسا ،تەنها فەڕەنسا لەبەردەم كاڤور مابوو ،بەڵام كاڤور هیوا و ئاواتی بە ناپلیۆنی سێیەم هەبوو كە یارمەتی بدات لە بەدەستهێنانی یەكێتی ئیتاڵیا .
دواتر وا دیارە فەڕەنسا رازی بوو لە یارمەتی دانی ئیتاڵیا .

*هۆكاری رازی بوونی فەڕەنسا بۆ یارمەتیدانی سەردینیا دەگەڕێتەوە بۆ :
1- بەرژەوەندی خۆی واتا بەرژەوەندی فەڕەنسا لە رووی ئابوری و بازرگانی ..هتد.
2- تەماحی فەڕەنسا بۆ ئەوەی بگاتە زەویەكانی ( نیس و ساڤوی ) .
3-ناپلیۆنی سێیەم هەندێك كات لە ئیتاڵیا ژیاوە .
4-فەڕەنسا لە دابڕانێكی سیاسی و دیبلۆماسی دەژیا لەماوەی شكستەكەی بەرامبەر هاوپەیمانەكان لە ساڵی 1815 .
– كۆبوونەوەیەكی گرنگ بەسترا لە نێوان ناپلیۆنی سێیەم و كاڤور لە ساڵی 1858 لە شاری ( بلومبیر ) ،رێكەوتن بەرامبەر ئەوەی ( نیس و ساڤوی ) بدرێت بە فەڕەنسا ، ئەم هەنگاوە ئەنجامدرا .
*شەڕی نێوان نەمسا و ئیتاڵیا و راگەیاندنی یەكێتی ئیتاڵیا :
پاش ئەوەی رێككەوتنی فەڕەنسی و سەردینی بڵاوبوویەوە ، لە ساڵی 1859 جەنگ لە نێوان فەڕەنسا و نەمسا هەڵگیرسا بەمەش كوشتار و زیانێكی زۆری لێكەوتەوە ، نەمسا ئاگاداری سەردینیای كردەوە ، بەڵام كاڤور رەتی كردەوە بەمەش جەنگ لە نێوان نەمسا و ئیتاڵیا دەستی پێكرد ، لە كۆتاییدا نەمسا شكستی هێنا و ئیتاڵیا سەركەوت لە ساڵی 1861 لە بەدەست هێنانی یەكێتیەكەیان .
لە كۆتاییدا لە ساڵی 1861ز دەستورێك دانرا بۆ هەموو ئیتاڵیا ، كە لەو ساڵەدا یەكێتی ئیتاڵیا دروست بوو .
*سوود لەم سەرچاوانە وەرگیراوە :
1- فیشر ، تاریخ اوروبا فی العصر الحدیپ 1789 – 1950 .
2- فاچل حسین ، تاریخ اوروبا الحدیپ 1815 – 1939 .
3-كارلتون هیز ، تاریخ اوروبا الحدیپ .

لێدوان له‌ ڕێگای فه‌یس بووك

About كه‌یفی عمر

Check Also

العراق

گەشتێکی کورت بەناو مێژووی خوێناوی نەوت لە جیهاندا

نەوت نیعمەتە یان نەهامەتییە بۆ گەلان؟! ئه‌رده‌ڵان عه‌بدوڵڵا نەوت ئەو ماددەیەی کە پێی دەڵێن ئاڵتوونی …