Home / بەشی مێژووی كورد / ڕێکەوتننامەی سایکس بیکۆ چییە

ڕێکەوتننامەی سایکس بیکۆ چییە

ڕێکەوتننامەی سایکس بیکۆ چییە

1001815b7d399e32a3e08bc

عەباس نادر

ساڵێک لە دوای بەرپابوونی شەڕی یەکەمی جیھانی بەدیاریکراوی لە نۆڤێمبەری ساڵی ١٩١٥ نوێنەری بەریتانیا و فەرەنسا و رووسیای قەیسەری گفتوگۆیان کرد لەسەر دابەشکردنی خاکی ژێردەستی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی بەتایبەتی ئەوخاکەی دەکەوێتە نیوان دەریای سپی ناوەڕاست و وڵاتی ئێران . ئەوەبوو لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩١٦ رێکەوتنێکی نھێنی واژۆکرا ، لەنێوان فرانسوا جۆرج بیکۆ نوێنەری فەرنسا و مارک سایکس نوێنەری بەریتانیا ،بەئاگاداری و رەزامەندی حکومەتی رووسیای قەیسەری ، ھەر بۆیەش ئەو رێککەوتننامەیەش بەناوی کورتکراوەی ھەردوو نوێنەرەکەی فەرەنسا و بەریتانیا ناونرا سایکس- بیکۆ .
ئەو رێککەوتننامەیە زۆری نەبرد نھێنییەکەی لەدەست دا ئەویش بەئاشکراکردنی لەلایەن شۆڕشی ئۆکتۆبەری رووسیا ساڵی ١٩١٧ ، بەوەی زۆربەی ئەرشیفە نھێنییەکانی دەوڵەتی رووسیا کەوتە بەردەست حکومەتی بەلشەفی رووسیا.
رێککەوتننامەی سایکس بیکۆ لە ١٢ خاڵ پێکھاتووە :
١- فەرەنسا باشووری تورکیای لێوار دەریای سپی ناوەڕاستی بکەوتە بەردەست ، کەبەناوچەی Blue Zone ناسرا.
٢- باکوری سوریاو لوبنان و لیوای موسڵ واتە باشووری کوردستان ، کە وەک ناوچەی A ناسرا لەژێر قەڵەمڕەوی فەرەنسا بێت پاش ئەوەی حکومەتێکی عەرەبی لێ پێک دەھێنێ .
٣- بەریتانیاش خوارووی شام و ئوردن بیابانی رۆژئاوای عێراقی ئێستای لەبەردەست بێ ، پاش دانانی حکومەتێکی عەرەبی کەبەناوچەی B ناسرا .
٤ – ویلایەتی بەغدا و بەسرا و بەکویتیشەوە کە بە ناوچەی Red Zone ناسراوە راستەوخۆ لەلایەن بەریتانیاوە حوکم بکرێ .
٥- ئەرمەنستانی (تورکیا) و کوردستانی باکور لەژێر قەڵەمڕەوی رووسیا بێت.
٦- فەڵەستین وەک ناوچەیەکی نێو دەوڵەتی بێت .
٧- بەندەری حەیفا و عەکا لەژێردەستی بەریتانیابێ بۆ فەرەنسیەکانیش ئازاد بێ .
٨- بەندەری ئەسکەندەروونە لەژێردەستی فەرەنسییەکان بێ ، بەس بۆ رووس و بەریتانییەکان ئازاد بێ .
ئەوەش تەواوی لینکی ڕێککەوتننامەکەیە بەزمانی عەرەبیە
http://alnoha.com/read/saykspeko.htm
ئەو ڕێککەوتننامەیە ھەرای زۆری ناوە، بۆیە ساڵی ١٩٢٠ رێیکەوتننامەیەکی دی بەخۆوە دیت بەناوی ڕێیکەوتننامەی سان ڕیمۆ ،کە لەناوەڕۆکدا ھەمان ڕێککەوتننامەی پێشوو بوو ، ئەوەش تورکیای نوێی ئەتاتورکی ھێنا سەر ھێڵی نارەزایی ، بۆیە کۆمەڵەی گەلان لەسالی ١٩٢٢ ھەوڵی دا رێککەوتتنامەیەکی نێو دەوڵەتی نوێ بێنتە کایەوە بۆ دابەشکردنی ناوچەکە ، ئەویش لەساڵی ١٩٢٣ رێککەوتننامەی لۆزان ھاتە کایەوە و واژۆکرا کە زۆرێک لە گۆڕانکاری لە بەرژەوەندی تورکیا کرا.
بەوەی لیوای ئەسکەندەروونە دراوە بەتورکیا و موسڵ درا بە بەریتانیا و رووسیاش لەڕێککەوتننامەکە کشایەوە ، بەوەی جۆری حکومەتەکە گۆڕدرا .
بەگوێرە ئەوڕێککەوتننامەیە باشووری کوردستان و رٶژئاوای کوردستان دەکەوتنە بەردەست فەرەنسا ، زۆربەی خاکی باکوری کوردستانیش دەکەوتە بەردەست رووسیا ، رۆژھەڵاتیش لەدەرەوەی ئەو ڕێککەوتننامەیە بوو.

عەباس نادر

لێدوان له‌ ڕێگای فه‌یس بووك

About زريان احمد

Check Also

1982

دانوستانه‌كانی به‌ره‌ی كورستانی‌و رژێمی به‌عس له‌ دوای راپه‌رینی 1991

پێشه‌كی رووداوه‌كانی نێو قۆناغی مێژووی هاوچه‌رخی كورد پێویستیان به‌ لێكۆڵینه‌وه‌‌و له‌سه‌ر راوه‌ستانی بابه‌تیانه‌ هه‌یه‌، له‌ …