Home / بەشی مێژووی كورد / گەریدە عەرەب و موسڵمانەکان لەساڵانی600تا1500چۆن باسی کوردیان کردووە.

گەریدە عەرەب و موسڵمانەکان لەساڵانی600تا1500چۆن باسی کوردیان کردووە.

گەریدە عەرەب و موسڵمانەکان لەساڵانی600تا1500چۆن باسی کوردیان کردووە.

1458741401234

 

نوسینی:فەرهاد پیرباڵ

سه‌رجه‌م‭ ‬نووسه‌ر‭ ‬و‭ ‬گه‌ڕیده‌‭ ‬و‭ ‬زانا‭ ‬عه‌ره‌ب‭ ‬و‭ ‬ئیسلامییه‌كانی‭ ‬سه‌ده‌ی‭ ‬یازدەیه‌م‭ ‬تا‭ ‬شازدەیه‌م،‭ ‬له‌‭ ‬كتێبه‌كانی‭ ‬خۆیاندا‭ ‬ئاماژه‌‭ ‬به‌وه‌‭ ‬ده‌ده‌ن‭ ‬كه‌‭ ‬شاری‭ ‬مووسڵ‭ ‬و‭ ‬كه‌ركووك‭ ‬و‭ ‬خانه‌قین‭ ‬له‌‭ ‬ماوه‌ی‭ ‬ساڵانی‭ ‬تا‭ ‬ساڵانی‭ ‬1500‭ ‬سێ‭ ‬شاری‭ ‬كوردنشین‭ ‬و‭ ‬كوردیزمان‭ ‬بوونه‌،‭ ‬له‌وانه‌‭ ):‬البلاذری‭: ‬فتوح‭ ‬البلدان،‭ ‬دار‭ ‬الكتب‭ ‬العلمیه‌،‭ ‬بیروت‭: ‬1978،‭ ‬ل‭ ‬182‭)‬‭ ‬باسی‭ ‬ئه‌وه‌‭ ‬ده‌كا،‭ ‬كه‌‭ ‬شاری‭ ‬مووسڵ‭ ‬له‌‭ ‬سه‌ده‌ی‭ ‬پازده‌هه‌مدا‭ ‬شارێكی‭ ‬سه‌رجه‌م‭ ‬كوردنشین‭ ‬بووه‌‭ ‬و‭ ‬ته‌نیا‭ ‬چه‌ند‭ ‬هۆزێكی‭ ‬عه‌ره‌ب‭ ‬له‌‭ ‬ده‌وروبه‌ره‌كه‌ی‭ ‬هه‌بوونه‌‭.‬

هه‌روه‌ها‭ ‬جوگرافیناسی‭ ‬مه‌غریبی،‭ ‬ئیبن‭ ‬به‌تووته‌‭ (‬1304‭ ‬ـ‭ ‬1369‭)‬،‭ ‬كه‌‭ ‬له‌‭ ‬سه‌فه‌ره‌‭ ‬ناوداره‌كه‌یدا،‭ ‬له‌‭ ‬به‌غداوه‌‭ ‬به‌‭ ‬كوردستانی‭ ‬باشووردا‭ ‬تێپه‌ڕیوه‌‭ ‬و‭ ‬له‌‭ ‬سه‌فه‌رنامه‌كه‌یدا‭ ‬به‌‭ ‬دوورودرێژی‭ ‬باسی‭ ‬وڵاتی‭ ‬كورد‭ ‬و‭ ‬ژیانی‭ ‬گه‌لی‭ ‬كوردی‭ ‬له‌و‭ ‬سه‌رده‌مه‌دا‭ ‬كردووه‌،‭ ‬هه‌مان‭ ‬شایه‌تمان‭ ‬بۆ‭ ‬ده‌دا‭ ‬له‌باره‌ی‭ ‬شاری‭ ‬كه‌ركووك‭ ‬و‭ ‬موسڵ‭ ‬و‭ ‬ماردین‭ ‬و‭ ‬سنجار‭.‬

09الطبری‭ ‬له‌‭ (‬كتاب‭ ‬اخبار‭ ‬الرسل‭ ‬و‭ ‬الملوك،‭ ‬ب‭  ‬3‭ ‬و‭ ‬1،‭ ‬ل‭ ‬51‭ ‬دا‭)‬‭ ‬باسی‭ ‬مه‌ڕوان‭ ‬ده‌كات‭ ‬و‭ ‬ده‌ڵێ،‭ ‬كه‌‭ ‬خه‌لیفه‌‭ ‬مه‌ڕوان‭ ‬به‌‭ ‬بنه‌چه‌‭ ‬كورده‌‭ ‬و‭ ‬هه‌مان‭ ‬شایه‌دی‭ ‬ده‌دا‭.‬

المسعودی‭ (‬له‌‭ ‬مروج‭ ‬الژهب،‭ ‬چاپی‭ ‬1965،‭ ‬ب‭ ‬3،‭ ‬ل‭ ‬و‭ ‬253،‭ ‬هه‌روه‌ها‭ ‬ب‭ ‬2،‭ ‬ل‭ ‬122‭ ‬ـ‭ ‬123‭) ‬كۆمه‌ڵێك‭ ‬زانیاریمان‭ ‬له‌باره‌ی‭ ‬هۆزه‌‭ ‬كورده‌كان‭ ‬ده‌داتێ‭ ‬و‭ ‬باسی‭ ‬بنه‌چه‌ی‭ ‬كورد‭ ‬و‭ ‬زمانه‌كه‌مان‭ ‬ده‌كا‭ ‬هه‌مان‭ ‬شایه‌دی‭ ‬ده‌دا‭.‬

هه‌روه‌ها‭ ‬ابن‭ ‬خلدون‭ (‬1332‭ ‬ـ‭ ‬1406‭) ‬له‌‭ (‬كتاب‭ ‬العبر،‭ ‬ب2،‭ ‬ل461،‭ ‬ب2،‭ ‬ل413دا‭) ‬باسی‭ ‬ئه‌وه‌‭ ‬ده‌كا‭ ‬كاتێ‭ ‬هێزی‭ ‬مه‌غۆل‭ ‬كورده‌‭ ‬موسڵمانه‌كانیان‭ ‬تاڵان‭ ‬كرد‭ ‬و‭ ‬كوشتنیان،‭ ‬هه‌ندێ‭ ‬له‌‭ ‬هۆزه‌‭ ‬كورده‌كان‭ ‬ناچار‭ ‬بوون‭ ‬به‌ره‌و‭ ‬سووریا‭ ‬و‭ ‬میسر‭ ‬و‭ ‬جه‌زائیر‭ ‬كۆچ‭ ‬بكه‌ن‭.‬

ابا‭ ‬دلف‭ ‬مسعر‭ ‬بن‭ ‬المهلهل‭ ‬الخزرجی‭ ‬له‌‭ ‬951‭ ‬سه‌ری‭ ‬له‌‭ ‬كرماشان‭ ‬داوه‌‭ ‬و‭ ‬باسی‭ ‬ده‌سڕه‌نگیینییه‌كانی‭ ‬په‌یكه‌رتاشێكی‭ ‬كورد‭ ‬ده‌كات‭ ‬به‌سه‌ر‭ ‬تاق‭ ‬و‭ ‬دیواره‌كانی‭ ‬قه‌سری‭ ‬شیرینه‌وه‌،‭ ‬هه‌روه‌ها‭ ‬باسی‭ ‬ژیانی‭ ‬كورد‭ ‬و‭ ‬شاره‌‭ ‬كوردییه‌كانی‭ ‬ئێران‭ ‬ده‌كا‭ ‬كه‌‭ ‬جیاوازن‭ ‬له‌چاو‭ ‬فارسه‌كان‭ ‬و‭ ‬خۆیان‭ ‬به‌‭ ‬كورد‭ ‬ده‌زانن‭.‬

بێگومان‭ ‬چه‌ندین‭ ‬زانا‭ ‬و‭ ‬گه‌ڕۆكی‭ ‬عه‌ره‌ب‭ ‬و‭ ‬موسڵمانی‭ ‬دیكه‌ش‭ ‬له‌وانه‌‭: ‬‭(‬قدامه‌‭ ‬بن‭ ‬جعفر‭ – ‬الخراج‭ ‬و‭ ‬صناعه‌‭ ‬الكتابه‌،‭ ‬ل315ك‭) ‬هه‌روه‌ها‭ (‬ابن‭ ‬الاپیر‭ – ‬الكامل‭ ‬فی‭ ‬التاریخ،‭ ‬ج2،‭ ‬ل149‭) ‬ئنجا‭ ‬‭(‬المستوفی‭ – ‬نزهه‌‭ ‬القلوب‭ ‬فی‭ ‬المسالك‭ ‬و‭ ‬المالك،‭ ‬مكتبه‌‭ ‬الطوری،‭ ‬تهران‭: ‬1917‭).‬

هه‌ندێ‭ ‬له‌و‭ ‬گه‌ڕاڵ‭ ‬و‭ ‬مێژوونووسه‌‭ ‬موسڵمانانه‌،‭ ‬به‌رهه‌میان‭ ‬ڕاسته‌وخۆ‭ ‬به‌‭ ‬زمانی‭ ‬خۆیان‭ ‬نووسیوه‌‭. ‬ناودارترینیان‭ ‬محمود‭ ‬الغشقری‭ (‬كاژغه‌ری‭) ‬كه‌‭ ‬كتێبێكی‭ ‬بایه‌خداری‭ ‬له‌‭ ‬ساڵی‭ ‬1074دا‭ ‬به‌‭ ‬زمانی‭ ‬عوسمانی‭ ‬به‌ناونیشانی‭ (‬دیوان‭ ‬لغات‭ ‬الترك‭) ‬نووسیوه‌،‭ ‬تێیدا‭ ‬نه‌خشه‌یه‌كی‭ ‬له‌باره‌ی‭ ‬وڵاتانی‭ ‬ڕۆژهه‌ڵاتدا‭ ‬دروست‭ ‬كردووه‌‭ ‬و‭ ‬ناوی‭ ‬وڵاتی‭ ‬كوردیشی‭ ‬تێدا‭ ‬هێناوه‌،‭ ‬شاری‭ ‬مووسڵ‭ ‬و‭ ‬خانه‌قین‭ ‬و‭ ‬كه‌ركووكی‭ ‬له‌‭ ‬چوارچێوه‌ی‭ ‬ئه‌و‭ ‬هه‌رێمه‌دا‭ ‬ناودێر‭ ‬كردووه‌‭ ‬كه‌‭ ‬وڵاتی‭ ‬كوردان‭ ‬بووه‌‭.‬

به‌‭ ‬هه‌مان‭ ‬شێوه‌‭ ‬گه‌ڕیده‌ی‭ ‬عوسمانی،‭ ‬ناسح‭ ‬مه‌تره‌قچی،‭ ‬كه‌‭ ‬له‌‭ ‬1534‭ ‬ـ‭ ‬1536دا‭ ‬له‌‭ ‬كوردستاندا‭ ‬گه‌ڕاوه‌‭ ‬و‭ ‬سه‌فه‌رنامه‌یه‌كی‭ ‬نووسیوه‌‭ ‬و‭ ‬باسی‭ ‬كوردستانی‭ ‬كردووه‌‭ ‬

‭(‬ئاڵتوون‭ ‬كۆپری،‭ ‬دیاربه‌كر،‭ ‬كه‌ركووك‭) ‬سه‌فه‌رنامه‌كه‌ی‭ ‬به‌‭ ‬ناوی‭ (‬سوله‌یمان‭ ‬نامه‌‭) ‬بووه‌‭ ‬كه‌له‌‭ ‬1545دا‭ ‬له‌گه‌ڵ‭ ‬كۆمه‌ڵێك‭ ‬وێنه‌‭ ‬و‭ ‬میناتۆردا‭ ‬بڵاو‭ ‬كراوه‌ته‌وه‌‭ ‬و‭ ‬هه‌مان‭ ‬ڕاستی‭ ‬باس‭ ‬ده‌كا‭. ‬ته‌رجه‌مه‌ی‭ ‬فه‌ره‌نسی‭ ‬و‭ ‬ئینگلیزی‭ ‬كراوه‌‭.‬

ئه‌مه‌‭ ‬جگه‌‭ ‬له‌‭ ‬گه‌ڕۆكه‌‭ ‬فه‌ره‌نسی‭ ‬و‭ ‬ئیتاڵییه‌كانیش،‭ ‬بۆ‭ ‬نموونه‌‭ ‬ماركۆ‭ ‬پۆڵۆ‭ ‬m.polo‭ ‬و‭ ‬ژوان‭ ‬باپتێست‭ ‬تاڤێرنیێ‭ ‬taverner‭ ‬له‌‭ ‬ساڵانی‭ ‬1200‭ ‬و‭ ‬1600‭ ‬له‌‭ ‬گه‌شتنامه‌كانی‭ ‬خۆیاندا‭ ‬ئاماژه‌‭ ‬به‌وه‌‭ ‬ده‌ده‌ن‭ ‬كه‌‭ ‬شاری‭ ‬موسڵ‭ ‬و‭ ‬كه‌ركووك‭ ‬له‌‭ ‬ماوه‌ی‭ ‬ساڵانی‭ ‬600‭ ‬تا‭ ‬ساڵانی‭ ‬1700‭ ‬دوو‭ ‬شاری‭ ‬كوردنشین‭ ‬و‭ ‬كوردیزمان‭ ‬بوونه‌‭.‬

ڕێبه‌رانی‭ ‬دینی‭ ‬ئیسلام‭ ‬له‌‭ ‬ساڵانی‭ ‬620‭ ‬به‌ملاوه‌،‭ ‬پاشانیش‭ ‬ده‌وڵه‌تی‭ ‬خه‌لافه‌تی‭ ‬عه‌ره‌بی‭ ‬ئیسلامی،‭ ‬ورده‌‭ ‬ورده‌‭ ‬كه‌وته‌‭ ‬پیاده‌كردنی‭ ‬به‌عه‌ره‌بكردنی‭ ‬ناوچه‌‭ ‬كوردستانییه‌كان‭ ‬به‌تایبه‌تی‭ ‬موسڵ‭ ‬و‭ ‬كه‌ركووك،‭ ‬ئه‌ویش‭ ‬به‌‭ ‬نیشته‌جێكردنی‭ ‬هۆزه‌‭ ‬عه‌ره‌به‌كان‭ ‬له‌و‭ ‬هه‌رێمه‌‭ ‬داگیركراوانه‌ی‭ ‬كوردستاندا‭. ‬ئه‌مه‌ش‭ ‬چونكه‌‭ ‬ده‌سه‌ڵاتی‭ ‬ناوه‌ندی‭ ‬خه‌لافه‌ت‭ ‬له‌وه‌‭ ‬ده‌ترسا‭ ‬كه‌‭ ‬شاره‌‭ ‬داگیركراوه‌كانی‭ ‬كوردستان‭ ‬ڕاپه‌رن‭ ‬و‭ ‬ده‌سه‌ڵاتی‭ ‬عه‌ره‌به‌‭ ‬موسڵمانه‌كان‭ ‬وه‌ده‌ر‭ ‬بنێن‭!‬

به‌م‭ ‬شێوه‌یه‌،‭ ‬خه‌لافه‌تی‭ ‬ئیسلام‭ ‬و‭ ‬عه‌ره‌ب‭ ‬كوردی‭ ‬شارستانیان‭ ‬ئاواره‌ی‭ ‬ده‌ره‌وه‌ی‭ ‬شار‭ ‬ده‌كرد‭ ‬و‭ ‬خۆیان‭ ‬جێگه‌یان‭ ‬ده‌گرتنه‌وه‌،‭ ‬ئنجا‭ ‬هه‌ر‭ ‬ئه‌وانیش‭ ‬بوون‭ ‬ده‌هاتن‭ ‬ناو‭ ‬ناتۆره‌یان‭ ‬بۆ‭ ‬كورد‭ ‬ده‌دۆزییه‌وه‌‭ …‬بۆیه‌‭ ‬ده‌بینین‭ ‬ئه‌میر‭ ‬و‭ ‬ده‌سه‌ڵاتداره‌‭ ‬عه‌ره‌به‌كان،‭ ‬له‌گه‌ڵ‭ ‬زۆربه‌ی‭ ‬زانا‭ ‬موسلمانه‌‭ ‬عه‌ره‌به‌كانیش‭ ‬كوردیان‭ ‬به‌‭ ‬شێوه‌یه‌كی‭ ‬دڕنده‌‭ ‬و‭ ‬ناجۆر‭ ‬وه‌سف‭ ‬كردووه‌‭ ‬و‭ ‬به‌‭ ‬چاوی‭ ‬كه‌مه‌وه‌‭ ‬ته‌ماشای‭ ‬كوردیان‭ ‬كردووه‌‭. ‬بۆ‭ ‬نموونه‌،‭ ‬گه‌ڕیده‌ی‭ ‬ئه‌نده‌لووسی،‭ ‬ئیبین‭ ‬جوبێر‭ (‬رحله‌‭ ‬ابن‭ ‬جبیر،‭ ‬منشورات‭ ‬دار‭ ‬التراپ،‭ ‬بیروت‭: ‬1968،ل193‭) ‬له‌‭ ‬كتێبه‌كه‌ی‭ ‬خۆیدا‭ ‬له‌‭ ‬كۆتایی‭ ‬ساڵانی‭ ‬1100دا‭ ‬ئاوها‭ ‬وه‌سفی‭ ‬كوردان‭ ‬ده‌كات‭ ‬بۆ‭ ‬ئه‌وه‌ی‭ ‬كورد‭ ‬له‌پێش‭ ‬چاوی‭ ‬عه‌ره‌ب‭ ‬و‭ ‬دنیا‭ ‬ڕه‌ش‭ ‬بكات‭: ‬سفتمادی‭ ‬سیرنا‭ ‬الی‭ ‬اول‭ ‬الظهر‭ ‬و‭ ‬نحن‭ ‬علی‭ ‬اهبه‌‭ ‬و‭ ‬حزر‭ ‬من‭ ‬اغاره‌‭ ‬الاكراد‭ ‬اللزین‭ ‬هم‭ ‬افه‌‭ ‬هزه‌‭ ‬الجهات،‭ ‬من‭ ‬الموصل‭ ‬الی‭ ‬نصیبین‭ ‬الی‭ ‬مدینه‌‭ ‬دنیصر‭ ‬یقطعون‭ ‬السبیل‭ ‬و‭ ‬یسعون‭ ‬فسادا‭ ‬فی‭ ‬الارض‭. ‬و‭ ‬سكناهم‭ ‬فی‭ ‬جبال‭ ‬منیعه‌‭ ‬علی‭ ‬قرب‭ ‬من‭ ‬هزه‭ ‬البلاد‭ ‬المزكوره‌‭ ‬ولم‭ ‬یعن‭ ‬الله‭ ‬سلاطینهم‭ ‬علی‭ ‬قمعهم‭ ‬و‭ ‬كف‭ ‬عادیتهم‭. ‬فهم‭ ‬ربما‭ ‬وصلوا‭ ‬بعض‭ ‬الاحیان‭ ‬الی‭ ‬باب‭ ‬نصیبین‭ ‬و‭ ‬لا‭ ‬دافع‭ ‬لهم‭ ‬ولا‭ ‬مانع‭ ‬الا‭ ‬الله‌‭ ‬عز‭ ‬و‭ ‬جلز‭.‬

پێویست‭ ‬وابوو‭ ‬بنه‌ماكانی‭ ‬دینی‭ ‬ئیسلام‭ ‬به‌‭ ‬زمانی‭ ‬عه‌ره‌بی‭ ‬بڵاو‭ ‬بكرێنه‌وه‌‭ ‬و‭ ‬خه‌ڵك‭ ‬فێری‭ ‬عه‌ره‌بی‭ ‬بكه‌ن‭ ‬تا‭ ‬له‌‭ ‬ئه‌نجامدا‭ ‬ئه‌م‭ ‬زمانه‌‭ ‬هه‌روه‌ها‭ ‬ئه‌م‭ ‬دینه‌‭ ‬به‌ناو‭ ‬خه‌ڵكدا‭ ‬بڵاو‭ ‬بكرێنه‌وه‌،‭ ‬چونكه‌‭ ‬پێیان‭ ‬وابوو‭ ‬ئه‌گه‌ر‭ ‬بنه‌ماكانی‭ ‬دینی‭ ‬ئیسلام‭ ‬له‌ناو‭ ‬خه‌ڵكی‭ ‬كورددا‭ ‬ڕه‌گی‭ ‬خۆی‭ ‬دابڕێژێت،‭ ‬ئه‌وا‭ ‬به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‭ ‬خۆیان‭ ‬و‭ ‬ده‌سه‌ڵاتی‭ ‬خه‌لافه‌تیش‭ ‬داده‌چه‌سپێت‭. ‬له‌‭ ‬قورئاندا‭ ‬زیاتر‭ ‬له‌‭ ‬هه‌شت‭ ‬شوێن‭ ‬جه‌ختی‭ ‬له‌سه‌ر‭ ‬زمانی‭ ‬عه‌ره‌بی‭ ‬كراوه‌ته‌وه‌‭: (‬انا‭ ‬انزلنا‭ ‬قرانا‭ ‬عربیا‭ ‬لعلكم‭  ‬تعقلون‭…)‬

ده‌سه‌ڵاتی‭ ‬خه‌لافه‌تی‭ ‬عه‌ره‌بی‭ ‬ئیسلامی‭ ‬له‌‭ ‬سه‌رده‌می‭ ‬خه‌لافه‌ت‭ ‬و‭ ‬له‌‭ ‬سه‌رده‌مه‌كانی‭ ‬دیكه‌شدا‭ (‬به‌تایبه‌تی‭ ‬له‌‭ ‬سه‌رده‌می‭ ‬ئه‌مه‌وی‭ ‬و‭ ‬عه‌بباسییه‌كاندا‭) ‬باش‭ ‬توانییان‭ ‬به‌‭ ‬عه‌ره‌بیبوونی‭ ‬قورئان‭ ‬به‌كار‭ ‬بهێنن‭ ‬بۆ‭ ‬چه‌وساندنه‌وه‌ی‭ ‬كورد‭. ‬عه‌ره‌به‌كان‭ ‬سه‌ڕه‌رای‭ ‬ئه‌وه‌ی‭ ‬ده‌سه‌ڵاتدار‭ ‬بوون،‭ ‬واشیان‭ ‬نیشان‭ ‬ده‌دا‭ ‬كه‌‭ ‬ئه‌مان‭ ‬مادام‭ ‬عه‌ره‌بن‭ ‬و‭ ‬قورئان‭ ‬به‌‭ ‬زمانی‭ ‬ئه‌وان‭ ‬هاتۆته‌‭ ‬خوار،‭ ‬ئیتر‭ ‬پێویسته‌‭ ‬عه‌ره‌به‌‭ ‬ئیسلامه‌كان‭ ‬كار‭ ‬نه‌كه‌ن‭ ‬و‭ ‬ته‌نیا‭ ‬ده‌سه‌ڵاتدار‭ ‬بن،‭ ‬ته‌نیا‭ ‬سه‌رپه‌رشتیی‭ ‬كۆكردنه‌وه‌ی‭ ‬داهاتی‭ ‬ده‌وڵه‌ت‭ ‬بكه‌ن‭.‬

لێره‌وه‌‭ ‬زمانی‭ ‬عه‌ره‌بی‭ ‬و‭ ‬ده‌سه‌ڵاتی‭ ‬سیاسیی‭ ‬عه‌ره‌ب‭ ‬ـ‭ ‬ئیسلام‭ ‬ورده‌‭ ‬ورده‌‭ ‬هه‌یبه‌ت‭ ‬و‭ ‬پیرۆزی‭ ‬و‭ ‬گرێی‭ ‬خۆبه‌زل‭ ‬زانینی‭ ‬به‌سه‌ر‭ ‬نه‌ته‌وه‌ی‭ ‬كورد‭ ‬و‭ ‬تاكه‌كه‌سی‭ ‬كورددا‭ ‬په‌یدا‭ ‬كرد،‭ ‬له‌‭ ‬به‌رامبه‌ر‭ ‬ئه‌مه‌شدا‭ ‬كورد‭ (‬وه‌ك‭ ‬نه‌ته‌وه‌یه‌كی‭ ‬ژێرده‌ستی‭ ‬عه‌ره‌ب‭ ‬ـ‭ ‬ئیسلام‭) ‬هه‌روه‌ها‭ ‬تاكه‌كه‌سی‭ ‬كورد‭ ‬ورده‌‭ ‬ورده‌‭ ‬هه‌ستی‭ ‬خۆبه‌كه‌م‭ ‬زانینی‭ ‬له‌ئاست‭ ‬عه‌ره‌بدا‭ ‬په‌یدا‭ ‬كرد،‭ ‬به‌‭ ‬سه‌لاحه‌دینی‭ ‬ئه‌ییوبیشه‌وه‌‭ ‬له‌‭ ‬ساڵانی‭ ‬1100‭ ‬دا‭ ‬كه‌وته‌‭ ‬خزمه‌تكردنی‭ ‬عه‌ره‌ب‭ ‬و‭ ‬ته‌نانه‌ت‭ ‬هه‌ندێكیان‭ ‬بێهوودانه‌‭ ‬كه‌وتنه‌‭ ‬دروستكردنی‭ ‬وه‌همی‭ ‬سه‌یدایه‌تی‭ ‬بۆ‭ ‬خۆیان‭ ‬و‭ ‬دروستكردنی‭ ‬په‌یوه‌ندیی‭ ‬خزمایه‌تیش‭ ‬له‌گه‌ڵ‭ ‬حوشتر‭ ‬و‭ ‬بیابان‭ ‬و‭ ‬خورما‭ ‬و‭ ‬هۆزه‌‭ ‬سه‌حراوییه‌كانی‭ ‬ده‌وروبه‌ری‭ ‬مه‌ككه‌‭ ‬و‭ ‬مه‌دینه‌،‭ ‬ده‌شبینین‭ ‬عه‌ره‌ب‭ ‬ئه‌م‭ ‬كاره‌یان‭ ‬پێ‭ ‬خۆش‭ ‬ده‌بێت‭ ‬و‭ ‬ئیتر‭ ‬پشتی‭ ‬لێ‭ ‬ده‌كه‌نه‌وه‌،‭ ‬له‌‭ ‬دوورگه‌ی‭ ‬عه‌ره‌بی‭ ‬و‭ ‬ژیانی‭ ‬سه‌حرا‭ ‬دوور‭ ‬ده‌كه‌ونه‌وه‌،‭ ‬به‌دووای‭ ‬خۆشگوزه‌رانی‭ ‬و‭ ‬ڕابواردن‭ ‬ده‌كه‌ون،‭ ‬له‌سه‌ر‭ ‬حسابی‭ ‬كرێكار‭ ‬و‭ ‬جوتیاری‭ ‬نه‌ته‌وه‌ی‭ ‬كورد‭ ‬بۆ‭ ‬خۆیان‭ ‬ده‌چن‭ ‬شارستانییه‌تی‭ ‬ئه‌مه‌وی‭ ‬و‭ ‬عه‌بباسی‭ ‬دروست‭ ‬ده‌كه‌ن‭.‬

ئه‌م‭ ‬هه‌ستی‭ ‬خۆبه‌كه‌م‭ ‬زانینه‌ی‭ ‬كورد‭ ‬و‭ ‬تاكه‌كه‌سی‭ ‬كورد‭ ‬له‌هه‌مبه‌ر‭ ‬عه‌ره‌ب‭ ‬هه‌روه‌ها‭ ‬ئه‌م‭ ‬هه‌وڵدانه‌‭ ‬بێ‭ ‬مه‌عنا‭ ‬و‭ ‬بێهووده‌یه‌ی‭ ‬كورد‭ ‬بۆ‭ ‬دروستكردنی‭ ‬په‌یوه‌ندییه‌كانی‭ ‬سه‌یدایه‌تی‭ ‬و‭ ‬خزمایه‌تی‭ ‬له‌گه‌ڵ‭ ‬هۆزه‌‭ ‬عه‌ره‌به‌كانی‭ ‬سه‌حرا‭ ‬و‭ ‬مه‌ككه‌‭ ‬و‭ ‬مه‌دنییه‌‭… ‬هه‌ڵبه‌تا‭ ‬له‌ناو‭ ‬ڕۆشنبیر‭ ‬و‭ ‬میر‭ ‬و‭ ‬میرزا‭ ‬و‭ ‬ئاغا‭ ‬و‭ ‬باشكاتبه‌‭ ‬كورده‌كاندا‭ ‬زۆر‭ ‬زیاتر‭ ‬بووه‌‭ ‬له‌چاو‭ ‬ئه‌وه‌ی‭ ‬كه‌‭ ‬ئه‌م‭ ‬هه‌سته‌‭ ‬له‌ناو‭ ‬پاڵه‌‭ ‬و‭ ‬وه‌رزێر‭ ‬و‭ ‬ڕه‌شوڕووته‌كاندا‭ ‬هه‌بێت‭. ‬ئه‌مه‌ش‭ ‬چونكه‌‭ ‬چینه‌‭ ‬ڕه‌شوڕووته‌كه‌،‭ ‬بێ‭ ‬مننه‌ت،‭ ‬پێویستی‭ ‬به‌مه‌‭ ‬نه‌بوو،‭ ‬به‌ڵام‭ ‬میر‭ ‬و‭ ‬نووسه‌ره‌كان،‭ ‬هه‌ر‭ ‬له‌‭ ‬شه‌ره‌فخانی‭ ‬به‌تلیسییه‌وه‌‭ ‬له‌‭ ‬سه‌ده‌ی‭ ‬17م‭ ‬تا‭ ‬ده‌گاته‌‭ ‬مه‌لا‭ ‬مه‌حموودی‭ ‬بایه‌زیدی‭ ‬له‌‭ ‬ساڵانی‭ ‬1850دا‭ ‬ئه‌سڵ‭ ‬و‭ ‬فه‌سڵی‭ ‬خۆیان‭ ‬بردۆته‌وه‌‭ ‬سه‌ر‭ ‬ئه‌و‭ ‬بنه‌چانه‌ی‭ ‬ده‌چنه‌وه‌‭ ‬سه‌ر‭ ‬عه‌ره‌ب،‭ ‬یانیش‭ ‬هه‌مان‭ ‬گرێی‭ ‬خۆبه‌كه‌م‭ ‬زانییه‌‭ ‬كوردییه‌كه‌یان‭ ‬هه‌یه‌‭ ‬له‌‭ ‬هه‌مبه‌ر‭ ‬عه‌ره‌ب‭.‬

به‌م‭ ‬شێوه‌یه‌،‭ ‬له‌‭ ‬ئه‌نجامی‭ ‬ئه‌م‭ ‬دیارده‌‭ ‬و‭ ‬دۆخانه‌ی‭ ‬ئاماژه‌مان‭ ‬پێ‭ ‬دان،‭ ‬كار‭ ‬گه‌یشتۆته‌‭ ‬ئه‌وه‌ی‭ ‬كه‌‭ ‬زۆربه‌ی‭ ‬ئه‌م‭ ‬هه‌رێمه‌‭ ‬كوردستانییه‌‭ ‬داگیركراوانه‌ی‭ ‬كوردستان‭ (‬كه‌ركووك،‭ ‬موسڵ،‭ ‬خانه‌قین‭..) ‬له‌‭ ‬ڕۆژی‭ ‬ئه‌مڕۆدا‭ ‬له‌لایه‌ن‭ ‬حكوومه‌ته‌‭ ‬شۆڤیینییه‌كانی‭ ‬عه‌ره‌ب‭ ‬و‭ ‬ته‌نانه‌ت‭ ‬له‌لایه‌ن‭ ‬ڕۆشنبیره‌‭ ‬ئیسلامی‭ ‬و‭ ‬شۆڤینه‌كانیشدا‭ ‬به‌‭ ‬نیشتمانی‭ ‬عه‌ره‌ب‭ ‬له‌قه‌ڵه‌م‭ ‬ده‌درێن‭ ‬و‭ ‬كورد‭ ‬نابێ‭ ‬هه‌ر‭ ‬باسیشیان‭ ‬بكات‭!‬

لێدوان له‌ ڕێگای فه‌یس بووك

About زريان احمد

Check Also

75341173_955724274814673_7299845051868250112_n

چەند دیمەنێكی قەڵا دێرینەکەی شاری وان

قەڵای وان یەکێکە لە شوێنەوارە مێژووییەکان و دیمەنە سەرنجراکێشەکانی شاری وان لە باکوری کوردستان، کە …