Home / ئەمرۆ لەمێژوودا / وته‌یه‌ك له‌ یادی رێكه‌وتنامه‌ی جه‌زائیردا !!

وته‌یه‌ك له‌ یادی رێكه‌وتنامه‌ی جه‌زائیردا !!

وته‌یه‌ك له‌ یادی رێكه‌وتنامه‌ی جه‌زائیردا !!

FB_IMG_1457332532160

نوسینی:شوان هەورامی

    ئه‌مڕۆ ( 6 ) ئازار یادی 41 ساڵه‌ی واژۆكردنی رێكه‌وتنامه‌ی شوومی 1975 ی جه‌زائیره‌ ، كه‌ به‌ نێوبژیوانیی ” هه‌واری بومیدیه‌ن “ی سه‌رۆكی جه‌زائیر و به‌ به‌شداریی محه‌مه‌د ره‌زا په‌هله‌وی شای ئێران و ” سه‌دام حسه‌ین ” ی جێگری به‌ناو ئه‌نجوومه‌نی سه‌ركردایه‌تی شۆڕشی به‌عس هاته‌ به‌رهه‌م .

   لێره‌دا ناتوانین باسی ره‌هه‌نده‌ به‌ربڵاوه‌كانی ئه‌م رێكه‌وتنامه‌یه‌ بكه‌ین ، ته‌نیا ده‌مانه‌‌وێت چه‌ند خاڵێك ئاماژه‌ پێ بده‌ین بۆ ئه‌وه‌ی جارێكی تر هه‌ڵه‌كان دووباره‌ نه‌بنه‌وه‌ ، به‌ تایبه‌تیی ئه‌و هه‌ڵانه‌ی كه‌ بوونه‌ هۆی درووستبوونی رێكه‌وتنامه‌ی جه‌زائیر ، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ هه‌ر دووباره‌ش بوونه‌وه‌ :

1.له‌ سه‌د ساڵی رابردوودا به‌دوای هه‌ر هه‌لێكی مێژووییدا نه‌هامه‌تیه‌كیش هاتووه‌ ، بۆ نمونه‌ لۆزانی دوای سیڤه‌ر ، هه‌ره‌سی دوای كۆماری كوردستان ، جه‌زائیری دوای شۆڕشی گه‌وره‌ی ئه‌یلوول و كیمیاویی و ئه‌نفالی دوای رزگاركردنی به‌شێكی به‌رفراوانی كوردستان . كه‌ ئه‌م دیارده‌یه‌ مانای قووڵیان هه‌یه‌ و به‌ كورتیی ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێت كه‌ سه‌ركردایه‌تیی سیاسیی كوردستان هه‌میشه‌ له‌ قۆناغه‌ جیاوازه‌كانی خه‌باتدا خوێندنه‌وه‌و هه‌ڵسه‌نگاندنیان بۆ قۆناغه‌كان هه‌ڵه‌ بووه‌ . لێره‌دا كه‌ باسی جه‌زائیر ده‌كه‌ین ، خوێندنه‌وه‌ی سه‌ركرده‌كانی شۆڕشی ئه‌یلوول بۆ ململانێی نێوان په‌هله‌وی و به‌عس ئه‌وه‌ بوو ، كه‌ هه‌رگیز ئه‌م دوانه‌ به‌ یه‌ك ناگه‌ن و گره‌ویان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ كردبوو ، كه‌چیی به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ساواك و موساد و ” CIA ” شۆڕشی كوردیان وه‌كو كارت به‌كارهێنا بۆ ئه‌وه‌ی عێراق ناچار بكه‌ن به‌ قازانجی شای ئێران سازش بكات و هه‌ر ئه‌وه‌ش روویدا و كورد له‌ دوای رێكه‌وتنامه‌ی ئازاری 1970 به‌ ده‌ستی به‌تاڵ له‌و شۆڕشه‌ ده‌رچوو .

2. به‌ درێژایی مێژوو ده‌رد و نه‌خۆشیی دووبه‌ره‌كیی و نه‌بوونیی یه‌كڕیزیی یه‌كێك بووه‌ له‌ هۆكاره‌ كوشنده‌كانی شۆڕشی كوردستان ، بۆیه‌ دابه‌شبوونی شۆڕشه‌كه‌ش به‌سه‌ر به‌ره‌ی بارزانیی و ئیبراهیم ئه‌حمه‌د دا گه‌وره‌ترین نه‌هامه‌تیی ئه‌و شۆڕشه‌ بووه‌ كه‌ تا ئه‌مڕۆش گه‌له‌كه‌مان به‌ به‌رده‌وامیی باجه‌كه‌ی ده‌دات ، له‌ كاتێكدا وه‌كو جوناسان راندڵ ده‌ڵێت كورده‌كان جگه‌ له‌ شاخه‌كان كه‌س دۆستیان نیه‌ ، كه‌چی خۆشیان ئه‌وه‌ حاڵیانه‌ له‌ قۆناغه‌ جیاوازه‌كانی شۆڕشدا .

3. مه‌خابن كاتێ سه‌ركردایه‌تی كورد له‌ ساڵی 1970 دا گه‌یشته‌ رێكه‌وتنامه‌ی ئازار ، نه‌یتوانی واز له‌ په‌یوه‌ندییه‌ گوماناوییه‌كانی بهێنێت ، به‌ تایبه‌تیی هاتنی ده‌یان ئه‌ندامی موساد بۆ كوردستان له‌ ژێر په‌رده‌ی نه‌خۆشخانه‌و رێكخراوی خێرخوازیدا ، جگه‌ له‌وه‌ش ده‌زگای هه‌واڵگریی ئه‌مه‌ریكا شۆڕشی كوردی وه‌كو كارت به‌ قازانجی ئێران به‌كار هێنا – كه‌ ئه‌مه‌ له‌ راپۆرته‌كه‌ی لیژنه‌ی سه‌ناتۆر پایكی كۆنگرێسدا زۆر به‌ روونیی ئاماژه‌ی پێدراوه‌ – كه‌ ده‌كرا شۆڕش له‌ دوای رێكه‌وتنه‌كه‌وه‌ زیاتر هه‌نگاوی دڵنیاكه‌ره‌وه‌ بداته‌ به‌غدا ، هه‌ر ئه‌وه‌ش بوو كه‌ گومانه‌كان له‌ نێوان به‌غدا و شۆڕشدا گه‌یشته‌ هه‌وڵی تیرۆركردنی مسته‌فا بارزانیی . له‌ كاتێكدا ده‌بێ بزانین ئیسرائیلیه‌كان ئه‌و كاته‌ چه‌ند مه‌به‌ستێكیان هه‌بوو ، یه‌كه‌م له‌ رێگه‌ی كوردستانه‌وه‌ سه‌دان جوله‌كه‌ی ناوه‌ڕاست و خوارووی عێراقیان گه‌یانده‌وه‌ ئیسرائیل ، دووه‌م ده‌یانه‌ویست به‌ گه‌رمكردنی شه‌ڕی كوردستان سوپای عێراق سه‌رگه‌رم بكه‌ن و رێگه‌ نه‌ده‌ن به‌شداری شه‌ڕی عه‌ره‌ب – ئیسرائیل بكات ، سێیه‌م كورد وه‌كو كارتێك به‌كار بهێنن بۆ ئه‌وه‌ی شای ئێران به‌ خواسته‌كانی له‌ دژی عێراق بگات ، به‌ڵام مه‌خابن تا ئێستاشی له‌گه‌ڵدا بێت له‌ ئاستێكی به‌ربڵاودا كورد وا ده‌زانێت ئیسرائیل دۆستی كورده‌ !!

4. شۆڕشی ئه‌یلوول له‌ رووی په‌یوه‌ندیی دیبلۆماسییه‌وه‌ شۆڕشێكی هه‌ژار بووه‌ ، چونكه‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌گه‌ڵ وڵاته‌ كاریگه‌ره‌كاندا په‌یوه‌ندیی نهێنیی و هه‌واڵگریانه‌ بووه‌ و نه‌یتوانیووه‌ وه‌كو جه‌زائیریی و ڤێتنامیی و شۆڕشه‌كانی تر به‌ به‌ربڵاویی كار بۆ ئه‌و بابه‌ته‌ گرنگه‌ بكات ، چونكه‌ ئه‌و كاره‌ به‌ ئیمكانیاتی مادیی و دیبلۆماسیی ده‌كرا ، كه‌ یه‌كه‌م هه‌بوو ، دووه‌میش گه‌لی كورد خاوه‌نی زۆر توانای دیبلۆماسیی بوو ، كه‌ ده‌یتوانیی به‌رده‌وام له‌ نێوان پایته‌خته‌كانی جیهان و بالێۆزخانه‌كاندا كار بۆ ئه‌و ئامانجه‌ بكه‌ن ، كه‌ دوای هه‌ره‌سی شۆڕش نه‌بینرا كه‌س بۆ حاڵی كورد ده‌نگی به‌رز بكاته‌وه‌ .

5. شۆڕشی كوردستان له‌ سه‌ره‌تادا پشتی به‌ شه‌ڕی پێشمه‌رگانه‌ و پارتیزانیی ده‌به‌ست ، ئه‌وه‌ش زۆر گونجاو بوو بۆ شه‌ڕی كوردستان ، به‌ هێنانی چه‌كی قورسی سوپای ئێران و دژه‌ ئاسمانیه‌كان ، زیاتر جه‌نگه‌كان بوونه‌ به‌ره‌یی و پێشمه‌رگه‌ش سارد بوونه‌وه‌ ، چونكه‌ جه‌نگه‌كه‌ بووه‌ جه‌نگی چه‌كی قورس و ته‌كنه‌لۆژیا ، بۆیه‌ كاتێ ئێران چه‌كه‌كانی كێشایه‌وه‌ و شۆڕشی به‌ بێ پشتیوان به‌جێهێشت كاریگه‌ریی زۆر خراپی كرده‌ سه‌ر وره‌ی پێشمه‌رگه‌ .

6. ئه‌و كاته‌ش ژماره‌یه‌كی زۆر له‌ سه‌ركرده‌كانی شۆڕش و پارتی ، له‌ په‌نای شۆڕشدا بوونه‌ ملیۆنێر ، له‌ لایه‌ك دارایی شۆڕشیان بۆ خۆیان و پڕۆژه‌كانیان به‌كار ده‌هێنا و له‌ لایه‌كی تریش ئه‌و فرۆشگایانه‌ی شۆڕش كه‌ بایی ملیۆنان دینار پێداویستیی ژیانیان تێدابوو كه‌ به‌ یارمه‌تیی ده‌هات بۆ شۆڕش و ئه‌وان ده‌یانفرۆشته‌وه‌ به‌ خه‌ڵك ، داهاته‌كه‌ی كه‌وته‌ ده‌ست هه‌ندێ سه‌ركرده‌ و كردنیه‌ سه‌رمایه‌دار . جگه‌ له‌مانه‌ش تا ئێستاشی له‌گه‌ڵدا بێت شۆڕش له‌ رووی داراییه‌وه‌ هیچ شه‌فافیه‌تێكی تێدا نه‌بووه‌ و دوای رووخانیشی به‌ پێی هه‌ندێ زانیاریی ده‌یان ملیۆن دیناریشی له‌ لای سه‌ركردایه‌تیی بارزانیی مایه‌وه‌ ، كه‌ ئه‌و كاته‌ هه‌ر دینارێكی عێراقیی به‌رانبه‌ر سێ دۆلاری ئه‌مه‌ریكیی بوو .

7. له‌ دوای رێكه‌وتنامه‌ی جه‌زائیر هه‌زاران پێشمه‌رگه‌و كادیری شۆڕش بۆ ناوه‌ڕاست و خوارووی عێراق دوور خرانه‌وه‌ ، كه‌چی هه‌ندێ سه‌ركرده‌ی شۆڕش كه‌ له‌ ئاستی كۆمیته‌ی ناوه‌ندیی پارتیدا بوون ، كه‌ له‌ پاڵ شۆڕشدا بووبوونه‌ سه‌رمایه‌دار له‌ به‌غدا پێشوازییان لێكراو بوونه‌ وه‌زیر و به‌ڕیوه‌به‌ری گشتیی و خاوه‌نی پڕۆژه‌ی زه‌به‌لاح ، ئه‌مه‌ ده‌ری ده‌خات كه‌ ئه‌و شۆڕشه‌ تا چه‌نده‌ ریزه‌كانی شه‌قكراوه‌ .

    رێكه‌وتنامه‌ی جه‌زائیر لێدانێكی كه‌مه‌رشكێن بوو بۆ شۆڕش و هیوای خه‌ڵكی كوردستان ، به‌ڵام مه‌خابن دوای ئه‌وه‌ی له‌و شۆڕشه‌دا خاڵی نێگه‌تیڤ زۆر تۆمار كران و نه‌ده‌بوو وا بكرێت ، به‌ڵام كرا و باجه‌كه‌شمان به‌ قورسیی دا ، به‌ڵام نه‌ده‌كرا بۆ قۆناغه‌كانی دوای ئه‌و شۆڕشه‌ له‌ هه‌شتاكان و نه‌وه‌ده‌كاندا هه‌مان هه‌ڵه‌ و بگره‌ زۆر به‌ گه‌وره‌تر و له‌ ئاستێكی به‌ربڵاودا ئه‌نجام بدرێنه‌وه‌ ، كه‌ دیاره‌ ئێستای حاڵی هه‌رێم پێویستیی به‌ باسكردن نیه‌ و هه‌موان ده‌زانین كه‌ خراپیی كارگێڕیی كورد گه‌یاندووینیه‌ته‌ چ بنبه‌ست و نه‌هامه‌تیه‌ك .

لێدوان له‌ ڕێگای فه‌یس بووك

About زريان احمد

Check Also

Dar

دارکۆلا یان میر ڤلادی سێیەمی ڕاستەقینە کێیه‌؟

چۆمان تەقێدین میر ڤلادی سێیەم یان (دارکۆلا) حەڤدەهەمین میری میرنشینی واللاچیا (ئەفلاق) بووە و میرێکی …