مەولانا خالیدى نەقشبەندى

ناوى تەواوى (خالید کوڕى ئەحمەد کوڕى حیسینە ، لە تیرەى میکایلى جافە )
*نازناوى ئاینى ( زیائەدینە ) و لە شیعرەکانیدا نازناوى (نورى ) بۆ خۆى داناوە  .
*ساڵى1779 لە سلێمانى لە ناوچەى قەرەداخ لە دایکبووە،لە تەمەنى منداڵیدا هەر لە قەرەداخ دەستى بە خوێندن کردووە و پاشان چووەتە سلێمانى و ناوچە کانى ترى کوردستان.
*دیارترین مامۆستاکانى بریتیبوون لە :
سەید عبدالکریمى بەرزنجە ، مەلا عبداللەى خەرپانى ، سەید عبدالرحیمى بەرزنجى ، مەلا ساڵحى تەڕەمارەیى ، مەلا ئیبراهیمى بیارەیى ، مەلا جەلالى خورماڵى ، مەلا سیبغەاللەى زیارەى ، مەلا محمد ئیبن ئادەمى باڵەکى ، شێخ قەسیمى سنەیى کە هەر لەلاى ئەویش (ئیجازەى مەلایەتى ) وەرگرتووە .
*ساڵى 1805دەچێت بۆ حەج و لە رێگادا دەچێتە وڵاتى شام و فەلەستین و لەوآ بە دیدارى زانایانى ناودارى زانستى (فەرمودە ) وەک ( محمد کزبرى و مستەفا کوردى ) دەگات .
لە رێگەى مەدینە قەسیدە بەناوبانگەکەى بەناوى ( حەوتەوانە ) وە بەزمانى فارسى لە ستایشى پێغەمبەرى خودا دادەنێت ، پاشان دەگەڕێتەوە بۆ سلێمانى .
*ساڵى  1807 لە شارى سلێمانى دەروێشێکى هندى بەناوى (میرزا رەحیم ڕلله بەگ ) هانى مەولانا خالید دەدات ، بچێتەلاى (شاه عبدالله ى دەهلەوى ) لە هندستان و رێبازى تەریقەت لە سەر دەستى ئەو وەربگرێت .
ئەمە لە کاتێکدا لە ناو شارى سلێمانى و لە ناومزگەوتى گەورەدا ( شێخ مارفى نۆدێى ) هەبووە و رابەرایەتى رێبازى قادرى کردووە، نەبیستراوە مەولانا خالید رێبازى تەریقەتى لە شێخەکەى لاى خۆیان وەرگرتبێت ، بەڵکو ریبازى قادرى لە شێخە هندیەکەى وەردەگرتَت وماوەى ساڵێک لاى دەمێنێتەوە .
*ساڵى 1811لە شارى (سنە ) وە دەگەڕێتەوە شارى (سلێمانى) و پێشوازییەکى گەرمى لێ دەکرێت ،ژمارەیەکى زۆرى خەڵک بەگەڕانەوەى مەولانا دەچنە سەر رێبازەکەى .
بە جۆرێک ساڵانى (1811-1820) بە پڕبەرهەمترین ساڵانى ئەم رێبازە دادەنرێت لە کوردستان ، سەربارى ئەوەى بەردەوام رووبەڕوى دژایەتى قادریەکان و ناوبەناو میرانى بابان بۆتەوە .
ۆ*ساڵى 1813 دواى ئەوەى مەولانا لەلایەن ناحەزانیەوە بێزار دەکرێت ، بەرەو شارى (بەغداد) کۆچ دەکات و لە مەدرەسەى (ئەحسائیە) کە دواتر بە تەکیەى خالیدیە ناوبانگ دەردەکات ، نیشتەجآ دەبێت و دەست دەکات بەبڵاوکردنەوەى رێبازەکەى و خەڵکێکى زۆر لە زانایان و پیاوماقوڵان و هاوڵاتیانى شارى (بەغداد) دواى دەکەون و دەبن بە موریدى   .
*ساڵى 1816لەسەردەمى فەرمانڕەوایى ( مەحمود پاشاى کوڕى عەبدولڕەحمان پاشاى بابان ) دا مەولانا خالید لە سەرداواى ئەو دەگەڕێتەوە بۆ شارى سلێمانى و (مەحمودپاشاى بابان) یش خزمەتى زۆرى دەکات و مزگەوتێکى لە خوار مزگەوتى گەورەى سلێمانیەوە بۆ دروست دەکات ،کە بە (خانەقاى مەولانا خالیدى نەقشبەندى)  ناوبانگ دەردەکات .
*بوونى هەردوو رێبازى (قادرى – نەقشبەندى ) لە شاردا و هەردوو رابەرى ئاینى خاوەن کاریزماى وەک ( شێخ مارفى نۆدێی _ مەولانا خالیدى میکایلى ) هەردوو بنکەى (مزگەوتى گەورە – مزگەوتى خانەقا ) لە شاردا ململانێى توند دروست دەکات و جیاوازى بیروڕاى ئاینى سەرهەڵدەدات و کاردەگاتە نوسین لە دژى یەکتر و مونازەرەى یەکتر وەک هاتنى (شێخ یەحیاى مزوورى ) بۆ سلێمانى و دانیشتنى تایبەت لەگەڵ مەولانادا بۆ گفتوگۆکردن لەگەڵیدا لە سەرداواى شێخ مارف .
*ساڵى 1820 مەلانا خالید شارى سلێمانى بەجێدێڵێت و بەرەو شارى (بەغداد ) کۆچ دەکاتەوە ، گەڕیدەى ئینگلیزى ( کلۆدیوس جێمس ریچ ) لە گەشتنامەکەیدا بۆ شارى سلێمانى ، یادداشتەکانى رۆژى 25101820 بەم جۆرە تۆماردەکات :
(( ئەم بەیانیە شێخ خالیدى بەناوبانگ هەڵهات ، لە گەڵ ئەوەش کە هەڵهاتنەکەى لە پڕ و بەنهێنى بوو ، توانى هەرچوار ژنەکەى لەگەڵ خۆى ببات ،بەڵام هێشتا نەزانراوە بەرەو کوآ رۆیشتووە؟ ))
*مەولانا خالید لە شارى بەغداد دەچێتەوە تەکیەى خالیدیە و دەست دەکاتەوە بە کارى رێنمایى و بانگەوازى خۆى و هاوینان دەگەڕێتەوە بۆ هەوارگەکەى خۆى لە هەورامان ، بە جۆرێک ناوبانگى مەولانا بڵاو دەبێتەوە موسوڵمانان لە وڵاتى ( ئێران و تورکیا و هندستان و ئەفغانستان و شام) دێنەدیدەنى و دەبنە موریدى و رێبازەکەى لەوڵاتانى خۆیان بڵاو دەکەنە ، تا دواجار لە وڵاتى شامەوە نامەى بۆ دێت و بانگێشتى یەکجارەکى دەکەن بۆ مانەوەى هەمیشەیى لە شام .
*ساڵى 1822 مەولانا خالید دەگاتە وڵاتى شام ، لەوآ هەموو بیر و هزرى خۆى بۆ بڵاوکردنەوەى رێبازى نەخشى بەکاردەهێنێت ، بەجۆریک شوێنکەوتەى زۆر دەبێت هەندێک لێکۆڵەر ژمارەى موریدەکانى  لەو دەمەدا بە بیست هەزار کەس مەزەندە دەکەن .
*لە کۆتایى رۆژەکانى تەمەنیدا چوەتە سەردانى (بەیتول مەقدیس و مەسجیدول ئەقسا ) دواى گەڕانەوەى بۆ شام لە ساڵى 1827بەهۆى نەخۆشى تاعونەوە کۆچى دوایى کردووە و لە شارى دیمەشق لە (حەیول ئەکراد ) ئەسپەردەى خاک کراوە .
*دانراوەکانى : لە سەرچاوە باوەڕپێکراوەکاندا نزیکەى بیست کتێب کەزۆربەیان بە زمانى عەرەبین دراونەتە پاڵ مەولانا خالید  ، بەڵام ئەوەى لەناوکوردا بڵاوە دوو دانەیە :
1- دیوانى شیعرەکانى بە سآ زمانى کوردى و فارسى و عەرەبى ساڵى 1844 لە ئەستەمبوڵ چاپکراوە و چاپى دووەمى ساڵى 1965 ،   ساڵى 2009 لە دیدارى جیهانى مەولانا خالید لە سلێمانى چاپکراوەتەوە .
2- عەقیدەى کوردى (ئاقیەى کوردى ) ساڵى1826
ئامادەکردنى : رێبوار عەلى چەلەبى
**********************************mewlana-Xalid_l
(الشیخ معروف النودهى ) تڕلیف : محمد الخال ێ 38 1962 ، (ژیانەوەى زانایانى کورد)  لا(29) نوسینى شەپۆل
بڕوانە دیوانى (مەولانا خالید نەقشبەندى ) لا (279) ساڵى 2009دەزگاى چاپ و پەخشى حەمدى
(یادى مەردان) مەلا عەبدولکەریمى مودەڕیس ب1 لا(9) ساڵى 2011ئاراس
مەلا تاهیرى مەلا عبداللەى بەحرکەیى (مێژوى زانایانى کورد) لا( 321)
(الشیخ معروف النودهى ) تڕلیف : محمد الخال ێ (39)

هەمان سەرچاوەى پێشوو     (الشیخ معروف النودهى ) تڕلیف : محمد الخال ێ 38 1962 ێ 39
هەڵکەوت حەکیم ( ریبازى سۆفى گەرى نەقشبەندى- خالیدى ) لا(40) 2009چاپخانەى ئاراس
هەمان سەرچاوەى پێشوو لا (41)
(الشیخ معروف النودهى ) تڕلیف : محمد الخال ێ41 ، هەروەها
مەلا عەبدولکەریمى مودەریس ( یادى مەردان ) ب1لا(30) ساڵى 2011چاپخانەى ئاراس
بڕوانە ( ریبازى سۆفى گەرى نەقشبەندى- خالیدى ) لا(51) و( یادى مەردان ) ب1لا(35)
گەشتەکەى ریچ بۆ سلێمانى –رۆژى 25ى تشرینى یەکەم
(ریبازى سۆفى گەرى نەقشبەندى- خالیدى ) لا(43)
(ژیانەوەى زانایانى کورد) لا(39)
(الشیخ معروف النودهى ) تڕلیف : محمد الخال ێ( 43-44)
(ببیلیۆگرافیاى دووسەد ساڵى کتێبى کوردى ) مستەفا نەریمان لا(113-114 )
(زمان و ئەدەبى کوردى) وەزارەتى پەروەردە ساڵى 2013  لا( 154)
رێبوار عەلی چەلەبی

لێدوان له‌ ڕێگای فه‌یس بووك

About didar othman

Check Also

22420203kurdstanrojnama

كوردستان.. ڕۆژنامەو قوتابخانەی بیری نه‌ته‌وه‌یی‌ كورد

رۆژنامه‌ی‌ كوردستان پێده‌چێت تاقه‌ رۆژنامه‌یه‌ك بێت له‌ هه‌موو دنیادا شه‌ش جار ناونیشان‌و مه‌نزڵگاكه‌ی‌ گۆڕابێت هه‌ڵبژاردنی‌ …